human touch

Дуу оруулахаар текстээ бэлтгэж яваа түүнтэй 00-ийн үүдэнд л нэг дайралдах юм даа

Урьдын л адил биз дээ.

Түүнийг дотроо хэчнээн бодон шаналавч, хавьд мэдрэгдээгүй дурлалын мэдрэмж

сэтгэлд төрөвч,надад хэчнээн ер бусын санагдавч тэр энэ бүхнийг мэдэхгүй. Өмнөх

бүх тохиолдлын адил магадгүй хэзээ ч мэдэхгүй.

Бүтэхгүй дурлал аа гэж...

Амьдралын ердийн өдрүүд үргэлжилж, ажлаа хийж, бусадтай ярьж хөөрч, инээж хөхөрч явтал

дурлал хүрээд ирдэг. Тэгээд л ердын биш болчихно.

Хүмүүс дурлахаараа шүлэг зохиож, дуулмаар болж, баяр баясгалан төрдөг, эсвэл

гэгээнээр гунигладаг гэж байхыг олон сонссон. Гэтэл би...Дурлахаараа сэтгэлийнхээ

гүнд хүртэл зовж шаналдаг болохоор өмнө нь хүнд ер нь дурлаж бариад хэрэггүй юм байна. Одоо

дахиж ингэж бүтэхгүй дурлахгүй. Нэг мөсөн суух хүндээ л, надад сайн хүнд л сайн болно" гэж дурлалаас

айж, зайсхийж явсан.

Одоо гэтэл бас ингээд л гуниглаж суудаг. Гэхдээ энэ удаа жаахан өөр. Ер нь ойрын нэг жил ч байна уу

дурлаагүй болохоор сонин ч юм шиг. Бас саяхан 2 ч оршуулганд оролцсондоо ч тэр үү "Хэзээ нэгэн

цагт үхчихвэл би хүнд дурлаад явж байхгүй. Тэгэхээр шаналсан ч одоо яая гэхэв. Нэг л амьдрах болохоор

шаналлыг ч заримдаа дургүйцэлгүй хүлээн авах хэрэгтэй байх" гэж бодлоо.

Гэхдээ дурлалаа бодоод үзэхэд бүтэхгүй асуудал гэдэг нь ойгомжтой санагдсан болохоор сэтгэлээ барьж,

үнэндээ 2-3 хоног үргэлжлээд л гайгүй болов. Би өөрөө намжаав.

Ямар нэг хүнийг дотроо бодож, мөрөөдөж явавч юу ч бүтэхгүй, тэр хүн ч энэ талаар мэдэхгүй. Тэгээд л

маш богинохон, маш шаналгаатай үргэлжлээд дуусгавар болно. -ЕРӨӨСӨӨ ЭНЭ БОЛ МИНИИЙ ДУРЛАЛЫН

БҮХ ТҮҮХ. Тэгэхэээр энэ удаад ч адилхан гэдэг нь мэдрэгдээд байна.

Гэхдээ намайг огт танихгүй, огт анзаараагүй хүнд би дуртайдаа нэг өөрөө сайн болчихсон юм биш. Уг нь.

Би өөрөө авчраагүй. Магадгүй санаандгүй байж магадгүй ч тэр авчралцсан.

Дугараагүй байхад дугарч, анзаараагүй байхад харж байсан түүнийг гэнэт л санаад эхэлсэн юм .

Гэтэл би худлаа дэмий балай юм ярьж, тоглоом шоглоом хийж явдагаасаа болж, түүний чихэнд таагүй

юм сонордуулчихсан юмуу мэдэхгүй ээ, тэр намайг буруугаар ойлгосон ч юмуу нэг л ёозгүй байх шиг.

Хэчнээн олон залуутай газар, хэчнээн олон залуугийн талаар ярьсан ч, бас өөр залуучуудтай хамт

явж байгаад харагдсан ч тэд нарын хэнд нь би дурлаагүй. Ганцхан  түүнд л.

Магадгүй ингээд өөрт нь дурлаад явж байна гэж төсөөлөх ч үгүй байгаа тэр хүнд.

Намайг огт эсрэгээр маань ойлгосон байж магадгүй хүнд.

За сэтгэл эхлээд сэтгэлд дууссан энэ зуурдын дурлалд цэг тависантайгаа адил одоо цэг тавья.

Тэр маань нэг ийм дутагдалтай, гэхдээ яахав дээ

Би сэтгэлээр унаад л сууж байна даа. Сая найз охинтойгоо/ингэж хэлээд сурчихаж/ утсаар ярилаа. Надад нэг залуу гайгуй ч юм шиг санагдаж байсан юм л даа. Гэтэл тэрний тухай манай найз шууд л таагуйгээр шуумжлэн ярилаа. Гэхдээ тэр хоёр танил биш л дээ. Би тэр залуугийн нэг шийдвэрийн тухай хэлсэн чинь: “Тэр юу ч мэдэхгуй. Уулэн дээр яваа баньд байна.” гээд л илт дургуйцсэн байдлаар муулах маягтай ярилаа. Уг нь надад зугээр санагддаг гэж мэдэж байгаа ч…

Найздаа би бас тэр залуугийн тухай нэг юм ярьсан юм. Тэгээд: Тэр тухай сонсоод чамд юу гэж санагдсан бэ?” гэж асуув. “Ёстой сайн залуу юм шиг санагдсан” гэнэ байх гэсэн чинь: “Надад тийм онцгой юм санагдаагуй ээ” гэнээ.

Би маш сайн найзаасаа илт, шулуухан тэрийг муулсан ч гэх уу шулуухан шуумжлэл сонссон чинь нээрээ би шал дэмий юм бодоод яваад байсан ч юм шиг, тэр нээрээ шал онцгуй залуу ч юм шиг санагдчихлаа…

Гэхдээ бас найзынхаа нэг занг мэднэ л дээ. Тэр маань ганц л тийм дутагдалтай. Дэнхуу сайн хун, сайн найз минь боловч.

Нэг унэн юм юув гэвэл: Би сайн хунтэй суувал тэрийгээ сайн гэж найздаа хэлж болохгуй. Бас одоо “Тийм  сайхан сэтгэлтэй залуу” нээрээ хэлж байхаа больё. Нэгд, туунийг нөхөртэйгээ харьцуулаад сэтгэлээр унаасай гэж бодохгуй байна хоёрт…

Тэр маань ганц ийм л дутагдалтай, гэхдээ ямар сайн найз маань, ямар сайн хун гээч… Би туунд гомдож болохгуй!

УС-АМЬДРАЛ, БАЙГАЛ-БАЯР БАЯСГАЛАН/Terelj river is getting smaller and smaller

ÒÝÐÝËÆÈÉÍ ÃÎË ØÈÐÃÝ×ÈÕÂÝË ÁÀßÐ ÁÀßÑÃÀËÀÍ ÌÀÀÍÜ ÕÀÌÒ ØÈÐÃÝ×ÈÕ ÃÝÝÄ ÁÀÉÕ ØÈà

Ìèíèé áèå Òýðýëæèéí øóãóéä õºëä îðæ, Òýðýëæèéí ãîëûí ýðýãò òîãëîæ ºññºí áèëýý. Áè òºäèéã¿é ýýæ ìààíü íÿëõ áàãà íàñàà ýíä ¿äýæ, õóó÷èí Òºâ àéìãèéí Áàÿíç¿ðõ ñóìûí õàðúÿàò ýìýý, ºâºº ìààíü Ìîä Àðààì ãýäýã ãàçàð îëîí æèë íóòàãëàæ áàéñàí.  

Áàðàã õ¿í á¿ð ë ººðèéí òºðæ, ºññºí ãàçàð øîðîîíä õàéðòàé áºãººä ìàãòàæ ÿðèõ áàéõ. Áè ÷ òýð æàìààñ ãàæñàíã¿é. Ãýõäýý çàðèì õ¿í ÿìàð íýã ãàäààäûí ãî¸ìñîã îðíû äàëàéí ýðýãò ÷ þìóó, òîì õîòîä àìüäðàõ þìñàí õýìýýí ìºðººäºí ÿðèõ þìóó, ººð íóòãèéí ñàéõàí çóðàã õàðààä “Èéì ãàçàð àìüäàðâàë ìºí ñàéõàíàà” ãýæ ÿðüæ áàéõûã ñîíññîí. Õàðèí ìèíèé õóâüä àìüäðàí ñóóõûã ìºðººääºã íýã ë ãàçàð áàéäàã. Òýð íü Õýíòèéí íóðóóíû ñàëáàð óóëñààð õ¿ðýýëýãäñýí, Òýðýëæèéí ãîë ãàðóóò òîõèîõ øóãóéí áÿöõàí ÷ºëºº, Òýðýëæèéíõýí “Ãîëûí öààäàõ” ãýæ íýðëýäýã ãàçàð áèëýý.  

Îëîí ë àìðàã÷, æóóë÷èä õèéãýýä ÿâóóëûí õ¿ì¿¿ñ ¿¿ãýýð äàéðàí ºíãºð÷ áàéñàí. Öýëèéñýí òàë íóòàãò äàññàí íýã õ¿í “Õààøàà ë õàðâàë ìîä, óóëàí äîòîð ÷èíü õàðàà áàéõã¿é õýö¿¿ þìàà” ãýæ áàéñàí ÷ îëîí õ¿ì¿¿ñ Òýðýëæèéã   ñàéõàí áàéãàëüòàé ãýæ ÿðüäàã. Ìèíèé õóâüä ãýâýë õ¿¿õýä íàñíû ìààíü äóðñàìæ äóðäàòãàë ýíý ãàçàðòàé õîëáîîòîé ó÷ðààñ, òýð äîòðîî õàéðò ýìýý ìààíü ýíý ãàçàð øîðîîíä øèíãýñýí áîëîõîîð òýð¿¿ áè Ãîëûí öààäàõàà îíöãîé èõýýð õàéðëàäàã.Àâèð÷ ãàðààä àëñûí áàðàà õàðúÿ ãýâýë óóëñ, òºðºë á¿ðèéí ìîä áóò, ñýëæ øóìáàí ñýð¿¿öüå ãýâýë ãîë, óñíû öýíãýã áóëàã, ò¿¿å ãýâýë îëîí òºðëèéí æèìñ öýöýã, õàðàí áàÿñúÿ ãýâýë îëîí ºíãºò øóâóóä ãýýä ¸ñòîé þì þìòàé ãàçàð. Òàë ãàçàð ¿çüå ãýâýë õýäèé æààõàí çàéòàé ÷ Çààí Òýðýëæèéí òàë õýìýýõ ñàéõàí òàë ÷ áèé. 

Îäîî õàâðûí óðü îðîõ öàã èðæýý. Òýðýëæèä õàâðûí óðü õîòûíõîîñ îãò ººðººð áàñ òóí òààòàé îðäîãñîí. Ýðãýí òîéðîí íàì ã¿ì, äýýð óòàà òîðòîãã¿é õºâ õºõ òýíãýð öýëèéãýýä, õýäýí ìàëûí ìààíü çîî òýíèéõ öàã îéðòîæ áàéãààã áîäîõîîð áàÿð òºðäºã. Ìîäîä í¿â í¿öãýí, ñàëõèòàé, æèíäýì õ¿éòýí, ¸îçã¿é ãýìýýð õàâðûí ºäºð ÷ òýðõýí íýã íóòãàà õàðæ çîãñîõäîî áàéãàëèéí ãîî ¿çýìæ òºãñ áàéäëûã ìýäðýí, ç¿éðëýìã¿é ñàéõàí ñýòãýëèéí öýíãýëä àâòäàãñàí. Óëìààð öàã íààøèëæ, ýð¿¿ë õºðñºí äýýð öàñ õàéëàõàä ÷èéãíèé òààòàé ¿íýð ¿íýð ¿íýðòýíý. Õºðñ ìóóòàé ãàçàð õàâðûí ñàëõè òîîñ øîðîî áîñãîí õýö¿¿ áàéäàã áîë óðüä æèëèéí öàãààí ºâñ õºðñºí人 õýâýýð áàéãàà, äýýðýýñ íü ìîä èõòýé õàíãàé ãàçàð äýýðõè áýðõøýýë òîõèîëäîõã¿é.  

Õàâðûí ¿íýð, íàìàð, ºâºë, çóíû ¿íý𠺺𠺺ð. Ò¿¿í äîòðîî íàìàð óíàñàí íàâ÷èñ, çóíû áîðîî, õàâðûí íÿëõ íîãîî, àðèóí óðãàìëóóäûí ¿íýð, áàéãàëüäàà óóñàí çîõèöñîí áóÿíò ìàë ñ¿ðýã, áóóö, àðãàëûí óòààíû ¿íýð…Ñýòãýëä äîòíî ýäãýýð ¿íýðèéã ñàëõèí ñýâøýý òàðààíà.Çóí áîëîõîä õ¿¿õýä áèäíèé æàðãàë èðýõ øèã áîëíî. Ãîëûí äýðãýä ºññºí õ¿¿õä¿¿ä õýçýýíèé ë ãîëîîñ ñàëäàãã¿é õîéíî çóíæèí ãîëûí ýðýã äýýð òîãëîæ ºíæèõ øèã æàðãàë õîâîð. Áàãà áàéõäàà æèæèã ãîëîîñîî ñàëàõã¿é, àðàé òîì áîëîîä Èõ ãîë áóþó ýíý áèåèéã ìààíü óíäààëàã÷, àðèóí òóíãàëàã Òýðýëæèéíõýý ãîë äýýð øàâàéãàà õàíàòàë òîãëîíî.Óëìààð æèìñ áîëîâñðîõîä óëààëçãàíà, ìîéëîî ýðãýí òîéðíû øóãóéãààñàà ë ò¿¿÷èõäýã áàéñàí öàã áàðàã ë ñàÿõàí. Õàæóóãûíõàà óóëíààñ õàä, ã¿çýýëçãýíýý, àíüñàà, õàðèí íýðñ, ¿õðèéí í¿äèéã áîë àðàé õîëîîñ ò¿¿íý. Åðººñºº ë èéì ñàéõàí æèìñýí äóíä àìüäàð÷ áàéæ. ªâëèéí òà÷èãíàñàí õ¿éòýíä ìºí ë ãîë äýýðýý ãóëãàæ òîãëîíî. Èéíõ¿¿ öýíãýã àãààðûã íü àìüñãàëæ ºäèé çýðýãòýé õ¿í áîëñîí ãàçàð ìààíü îäîî ÿìàð áàéäàëòàé áàéíà âý? 

Õ¿í àëèâàà õ¿íèéã þìóó ç¿éëèéã ìàø èõýýð õàéðëàâàëýðãýýä çîâæ øàíàëàõ ¿å áàéõ þì. Ýíý áîë Òýðýëæèéí ãîëûíõîî ãàðìàí äýýð çîãñîîä õàðæ áàéõàä òºðñºí áîäîë ø¿¿. Æèë èðýõ á¿ð ë óëàì óëìààð øèðãýæ, æààõàí áîðîîíîîð ë èõ ¿åðëý÷èõäýã áîëæ. Ýíý ãîë ìààíü øèðãý÷èõâýë ñýòãýëèéí äîòîðõè áàÿð áàÿñãàëàí ìààíü õàìò øèðãý÷èõ ãýýä áàéõ øèã. Ãîëä ñàâàíãèéí õººñ áàéòóãàé ñ¿¿ õóòãàñàí øàíàãà ÷ îðóóëäàãã¿éñýí. Ãýòýë ìàíàé Òýðýëæèéíõýí ÷ õóâöàñ õóíàðàà çàìáàðààã¿é óãààõ þì, õîòûí àìðàã÷èä ÷ ìàøèíàà óãààõ þì. ßäàõäàà òºìïºí ñàâàíä óãààãààä õèð õººñòýé óñàà ýðãýýñ æààõàí ÷ áîëîâ õîëõîí àñãà÷èõäàã áîëîîñîé. Ñàÿõíû ºäºð òóòìûí ñîíèí äýýð Òýðýëæèéí ãîëûí ýõýíä õèìèéí áîäèñîîð àëò óãààñíààñ ãîë ìàø èõ áîõèðäñîí òóõàé áè÷æýý.  

Ìîäûã ÷, ¿ã¿é ìºí èõýýð õÿðãàæ áàéíà. Öýöãýí äóíä àìüäàð÷ áàéñàí ÷ áè õ¿¿õýä áàéõààñàà ë ä¿¿ íàðàà öýöýã èõ ò¿¿âýë äóðã¿éöäýã, ìîäîí äóíä àìüäàð÷ áàéñàí ÷ çóí, íàìàð, õàâðûí óðèí äóëààí öàãò çºâõºí ãàçàð óíà÷èõñàí ìº÷èð, ãèø¿¿ ò¿¿ëãýæ ãàëëàäàã áàéñàí. Òýðòýý òýðã¿é ºìõðººä óíà÷èõñàí ìîä, ãèø¿¿ çºí人 áàéõàä ìàíàé òýíäõèéíõýí ìîäûã ñîð÷èëæ ò¿ëýõ áóþó, õîëõîí ÿâàõààñ çàëõóóðäàã þìóó òýð õàâèéíõàà õàéðàí ñàéõàí ìîääûã ñ¿õäýæ, õºðººäººä ë ò¿ëýõ þì. Ýíý öàãààí ñàðààð î÷èõîä õàìãèéí îéð áàéäàã áóëãèéíõàà ýõýí äýýð áàéäàã ãàíö ìîäûã òàéðààä àâ÷èõàæ. Äààí ÷ äýý. Äàíäàà ë ìèíèé ààâ, ºâºº øèã íàñíû õ¿ì¿¿ñ àòëàà ÿàãààä ýðäýíýò áàéãàëèà õàéðëàõ óõàìñàðã¿é áàéäàã þì áý? 

Òýäíèéã ÿàâ÷ çºâòãºõ àðãàã¿é ÷ öººí õýäýí îðøèí ñóóã÷äûí ò¿ëñýí ìîäíû õýìæýý ìîä õèéæ ìàøèí ìàøèíààð ãàðãàäàã ÷àäëàðõàã õ¿ì¿¿ñèéí ñ¿éòãýñíèé õààíà íü õ¿ðýõã¿é ýý. Çàðèì õ¿í õîéø, íóòãèéí ã¿íð¿¿ ìîä õèéõ àæèëä îðæ õýäýí òºãðºãòýé çîëãîëîî ãýæ ÿðüæ áàéñàí. Ìàãàäã¿é ìîäûã íü õàéð íàéðã¿é îãòîëñíîîñ Òýðýëæèéí ãîë óëàì á¿ð íàðèéñ÷, áàãàñ÷ áóé áèç. Äýýð áè÷ñýí÷ëýí íàÿí õýäýí îíä áàðàã òàâ àëõààä ë æèìñýý ò¿¿÷èõäýã áàéñàí. Óãèéí áàÿí õàíãàé áîëîõîîð îäîîãîîð àðàé ÷ õîâîð æèâýð áîë÷èõîîã¿é ÷ ãýñýí áàñ ë íýëýýí ÿâæ áàéæ æèìñ ò¿¿äýã áîëñîí. Àëü áîëîõ õóðäàí èõýýð ò¿¿õ çîðèëãîîð æèìñíèé ìîäíû ìº÷ðèéã õóãà÷èí, õóãàëàõàà øàõàí áºõèéëãºæ áàéãàà õ¿ì¿¿ñèéã õàðààä ñýòãýë ºâäºæ áàéñàí. Àí àìüòíàà õàéðëàõ òàëààð áàðàã ë íîéëü õ¿ì¿¿ñ áàéäàã þì áàéíà ëýý. Øóâóóíû ºíäãèéã õàãàëæ, àíãààõàéíõ íü àìèéã õºíºº÷èõäºã õ¿¿õä¿¿ä ìàíàé õîòîíä áàéäàã. Ýýæ ààâ íü ÿàãààä þó ÷ õýëäýãã¿é þì áîë. Áè 2002 îíû çóí õàãàëñàí ºíäºã, àìèéã íü õºíººñºí àíãààõàéã õàðààä ýõ øóâóóã íü ë èõ ºðºâäñºí. Òýð õ¿¿õä¿¿äèéí çàðèìòàé óóëçñàí. ¯åèéíõ íü õ¿¿õä¿¿ä òèéì àæèë õèéæ ÿâàõàä ýðýãòýé ä¿¿ ìààíü òýð õººðõºí àíãààõàéíóóäûã àëàõ áàéòóãàé çýðëýãøñýí ìóóðûã õ¿ðòýë õàðààä ºõººðäºí èëæ áàéñàí.ªìíºõ æèë íýãýí ñîíèí äýýð, íýã õ¿í ÿâæ áàéãààä Òýðýëæèéí íýã óóëíààñ ýðäýíèéí ÷óëóó îëñîí òóõàé ìýäýýëýë ãàðàõàä ¸ñòîé àéæ, õóäëàà áàéãààñàé, ýðäýíý íü áàéäàãñàí óó, îëò íü áàéäàãñàí óó Òýðýëæèä ë áèòãèé áàéãààñàé ãýæ õ¿ñ÷ áàéñàí. Çàðèì ãàçðóóä øèã ãàçðûí õýâëèéã íü óõààä, áàéãàëü îð÷íûã íü áàëëààä õàÿ÷èõâèé ãýõýýñ ë òýãòëýý èõ àéñàí íü òýð ø¿¿ äýý. Òýðýëæèéí ãîëûí öààõíà òàëûí ýíý õýñýãõýí ãàçàð í¿ä, ñýòãýë áàÿñãàñàí õýâýýð áàéãààä ãîë ìààíü òóñàëæ áàéõ øèã. Ãîë áàéãààã¿é áîë àìðàã÷èä òºâººñ õ¿ð÷ èðýýä ìîä õóãàëæ ãàë àñààí, àðõè óíäààíûõàà øèë, õîãîîð áîõèðäóóëäóóëààä äóóñíà ø¿¿ äýý. Óõàìñàðòàé õ¿ì¿¿ì çºí人 áàéäàã ÷ åð íü äèéëýíõè íü íýã èéìýðõ¿¿ ë áàéãèéã áè õàðæ ìýäñýí.  

Áàéãàëü õàìãààëàã÷èä ìààíü óëàì èõ ç¿éë õèéãýýñýé. “Ãîâèéí çýðýãëýý”, “Èíãýõ ãýýä áàéñàí þì” êèíîí äýýð ãàðäàã øèã áàéãàëü, àí àìüòíàà ñýòãýëýýñýý õàéðàëäàã, çºâõºí çîîñíû í¿õýýð õîðâîîã õàðäàãã¿é õ¿ì¿¿ñ îëøðîõ àâààñ ìºí èõ òóñòàéñàí. Á¿õ ë ç¿éëä õºðºí㺠ìºí㺠ãýæ ÿðüäàã áîëñîí áîëîõîîð öàëèí íü áàãà ó÷èð òýä áàéãàëèà ñàéí õàìãààëæ ÷àäàõã¿é áàéíà ãýõ áèç. Õºðºí㺠ìºí㺠÷óõàë ÷ ñýòãýë ãýäýã òîì ç¿éëèéã îðõèãäóóëààä áàéõ øèãýý. Ñýòãýëã¿é, ñóâäàã õ¿í õè÷íýýí ºíäºð öàëèí àâëàà ÷ áàéãàëèà õàìãààëúÿ ãýõýýñýý èë¿¿ óëàì ë öààø èõèéã îëîõ þìñýí ãýæ øóíàõã¿é ãýæ ¿¿. Õàðèí ñàéõàí ñýòãýëòýé õ¿í áîë õàìààã¿é ìóóõàé ç¿éë õèéæ ÷àäàõã¿é ø¿¿ äýý.  

Áè áàéãàëüä îãò ãàð õ¿ðýõã¿é áàéÿ ãýñýíã¿é àøèãëààä îëñíîî çºâ ç¿éòýé çàðöóóëæ, õýä äàõèí ¿íý õ¿ðãýæ, áóöààä áàéãàëèà íºõºí ñýðãýýæ ÷àääàãñàí áîë áàñ ÿàõàâ. Ãýâ÷ ìàíàéõàí èéì áèë ¿¿. “¯íýí” ñîíèíä “Áàéãàëèà ìºëæèæ áàÿæèõ íü õîîñîð÷ ÿäóóðàõûí ýõëýë” íýðòýé íèéòëýë ãàð÷ýý. Ìèíèé áèå ¿¿íòýé ¿íýõýýð ñàíàë íèéëæ áàéíà. ̺ëæèæ áàÿæñàí õºðºí㺺 ÿäàõäàà ¿ð àøèãòàé ç¿éëä çàðöóóëàëã¿é çóãàà öýíãýë, õýò òàíñàãëàë õººöºëäºæ ÿâäàã áàÿí õ¿ì¿¿ñ ìàíàé çºí人 óëñàä áàéäàã þì øèãýý… 

“Ààâûãàà óó÷ëààðàé. Ààâäàà ãîìäîæ áîëîõã¿é ø¿¿.” ãýíýý.

Ààâòàé 4 ñàð ãàðàí óóëçñàíã¿é. Óäààí õóãàöàà þì øèã áîëîâ÷ õàðèí ÷ òóí

áîãèíîõîí õóãàöàà ë äàà. 4 ñàð þó ÷ áèøýý. ªìíº íü 16 æèë óóëçààã¿é áàéæ

¿çñýí áîëîõîîð.

Õýäèéãýýð 26 íàñòàé õ¿íèéã õ¿¿õýä ãýæ õýí ÷ õýëýõã¿é ÷, ààâ ÷ ìàãàäã¿é

òýãæ áîäîæ áàéæ áîëîõ ÷ íàäòàé èðýýä óóëç÷èõã¿é áîëîõîîð íü áóöààä ë

ãîìäîæ ýõýëæ áàéñàí.Ãîìäîë ìààíü òàéëàãä÷èõñàí áàéñàí ÷.

Òýãýýä ºã뺺 ààâ ðóó çàëãàñàí ÷èíü: "Ìèíèé îõèí ààâûãàà óó÷ëààðàé.

Ààâûíõ íü àæèë ¿íýõýýð áîëîõã¿é þì. Ààâäàà ãîìäîæ áîëõã¿é ø¿¿" ãýíã¿¿ò ë

áè ãîìäîõîî áîëü÷èõñîí. Áè èíýýãýýä ë: "Æààõàí ãîìäîæ áàéñàí þì" ãýæ

õýëñýí. "Æààõàí" ãýíý ø¿¿.

ªºðèé㺺 ìàãòààä ë ººãºº ìýäð¿¿ë÷èõëýý

Õî¸ð çàëóóòàé ÿðèëöëàà. Òýäíèé ÿðèàíä íýã èæèëõýí ç¿éë áàéñàí íü õî¸óëàà

ë ººðñäèé㺺 ÿìàð íýã õýìæýýãýýð ìàãòàæ áàéâ.

Ìàãòààëàà ãýæ!

Ìèíèé áîäëîîð áîë óõààíòàé õ¿í ººðèé㺺 òýãæ èë, øóóä ìàãòäàãã¿é áàéõàà.

Áè áóðóó áîäîæ áàéæ ÷ áîëîõ þì.Ìýäýýæ ÿìàð ÷ óõààíòàé õ¿í ººðèé㺺

ìàãòàõûã õ¿ñäýã, áàñ ìàãòäàã. Ãýõäýý òýä ãîë íü õýçýý, õýíä, ÿìàð

áàéäëàà𠺺ðèé㺺 ìàãòàõûãàà, ÿàæ ýâòýéõýí èëýðõèéëýõýý ñàéí ìýääýã.

Åð íü óõààëàã õ¿ì¿¿ñ ìàø ìýäðýìæòýé.ßìàð ¿åä ººðèé㺺 ìàãòâàë óòãàã¿é

áîëîõûã ÷ ìýääýã ãýæ áè áîäîæ áàéíà.

Ìàíàé Ìîíãîë àðäûí íýã ç¿éð öýöýí ¿ã áàéäàã.

Áèåý çààæ ÷èã÷èéãýý

ͺõ𺺠çààæ ýðõèéãýý ãýäýã. ¯¿íèéã èõ ñàéõàí ¿ã áàéíà äàà. Áè

íàéçóóääàà äîòðîî èíãýæ õàíäàõ, õàíäàõûã õè÷ýýõ þì áàéíà ø¿¿ ãýæ áîäîæ

áàéñàí.

Ìýäýýæ áè ººðèé㺺 ìàãòäàã. Òîãëîîì øîãëîîìîîð, çàðèìäàà ¿íýíýýñýý.

Ãýõäýý èõýíõäýý ýýæ, ààâ, ä¿¿ íàðòàà ÷ þìóó "òîìðîíî" ø¿¿ äýý.

ßìàð ÷ áàéñàí íýã çàëóóòàé àíõ óäàà ÿðèëöàõäàà ÷ þìóó áîëçîõäîî

ººðèé㺺 èë øóëóóõàí ìàãòàõã¿é ýý. Áàëàé áèç äýý.

Ãýõäýý ìýäýõã¿é þìàà. Áè ººðºº õ¿íèé í¿äýýð õàðâàë ÿìàð ÷ þì áèëýý.

ªºðèé㺺 ìýäýõã¿é, ººðºº ÷ º÷íººí äóòàãäàëòàé áàéæ èíãýýä ë

õ¿íýýñ àìàðõàí ºº îëîîä ÿâààä áàéäàã.

Ìèíèé ä¿ãíýëòýýð áîë ºº îëäîîã¿é õ¿ì¿¿ñ áàéñààí. Ãýõäýý áè þó ÷

ìýääýãã¿é áàéñàí ÷ ãýõ¿¿ ººðºº õ¿ëýýæ àâààã¿é ÷ þìóó ýñâýë ÿìàð

÷ àëõàì õèéãýýã¿é.

Õ¿ñýë ìºðººäºë ìààíü çàìõðàõ ó÷èðòàé áàéñàí þì ãýæ ¿¿? Çàðèì õ¿í

íàñ áîë÷èõëîî ãýýä ë áîëîìæèéí ãýñýí õ¿íòýé ñóó÷èõäàã ãýñýí.

Áººí àãóó õàéð äóðëàëä èòãýäýã áàéñàí áè òèéì õ¿ì¿¿ñèéã îéëãîäîãã¿é

áàéñàí. Áîäèò àìüäðàë, ìèíèé õ¿ñýë ìºðººäºë õî¸ð çºðºõ þì ãýæ ¿¿?

Îëîí æèëèéí èòãýë, ìºðººäºë ìèíü. Áîäèò áîëîõ õóâüòàé þì áîëîâ óó,

¿ã¿é þó.

Áè ýñâýë ººðèé㺺 ìýäýõã¿é áàéæ äýíä¿¿ èõ þì áîä÷èõñîí àìüòàí þì

áîëîâ óó. Ìýäýõã¿é ýý.

 Íýýðýý, ìàíàé òºðñºí ààâ íàäàä áàñ ººðèé㺺  íýëýýä ìàãò÷èõäàã.

Ýñâýë ýðýãòýé õ¿ì¿¿ñ èõýâ÷ëýí èéì áàéäàã þìóó? Òèéì ¿¿?

ÒÝÐ ÍÀÌÀÉÃ ÑÎÍÃÎÑÎÍ Also she treated me kind, really kind

Áè 9 –ð àíãèä îðäîã íàìðàà øèíý ñóðãóóëüä øèëæèí îðñîí þì. Òýð ºäºð ñîíãîñîí ãàäààä õýëýýð íü õ¿¿õä¿¿äèéã ãðóïï áîëãîí õóâààðèëæ áèëýý. Áè ãðóïïèéíõýý îõèäûã àæèãëàæ áàéõäàà “Ìàíàé ãðóïïèéíõíýýñ ýíý îõèí ë öàðàéãààðàà õàìãèéí ãàéã¿é íü þì áàéíà” ãýæ íýã îõèíû òóõàé áîäîæ áàéñàí. Ãýõäýý òýð ¿åä ýíý îõèí ìèíèé äîòíûíàéç áîëíî ãýæ ÿàæ ìýäýõ áèëýý.

 Ýíý îõèí òîîíû òºðëèéí õè÷ýýë¿¿ääýý ìàíàé àíãèéíõíààñ õàìãèéí ñàéí íü áàéñàí áîëîõîîð íèéòýýðýý øàõóó ò¿¿íýýñ õóóëäàã áàéñàí.

Øèíý õè÷ýýëèéí æèë ýõýëæ ñóóäàë õóâààðëèõàä òýð ÿã ìèíèé óðä ñóóâ. Íýã ºäºð àðàãøàà õàðààä “Õ¿¿å ýíä ñóó÷èõ, ýíä ñóó÷èõ” ãýæ áàéíà. Áàñ: “Õýðýëäýæ òàíèëöñàí õ¿ì¿¿ñ ñàéí íàéç áîëäîã ãýæ ¿íýí þì áàéíà ëýý. Ìèíèé äóðã¿é õ¿¿õä¿¿äòýé íèéëäýã áàéñàí áîëîõîîð áè àíõ Õîíãîðîîä èõ äóðã¿é áàéñàí ÷ îäîî ñàéí íàéç áîë÷èõñîí áàéíà” ãýýä ë ÿðèà äýëãýæ áàéñàí þì. Òýð ýíý àíãèä Õîíãîðîî ãýäýã ñàéí íàéçòàéãàà õàìò øèëæèí èðñýí þì ë äàà. Òýð íàìàéã õàæóóäàà ñóóëãàõ ãýýä: “×è ýíä ñóó÷èõ” ãýõýýð íü áè è÷èìõèé áàéñíûã õýëýõ ¿¿, äýýðýýñ íü ò¿¿íòýé õàìò íýã îõèí ñóóäàã áîëîõîîð áóöààä ë áàéðàíäàà ñóó÷èõëàà.

 Õàæóóä íü ñóóäàã îõèí ò¿¿íä òààëàãäàõã¿é áàéñàí þì áàéëã¿é, íàäàä ÷ óã íü ìèíèé õàæóóä ñóóäàã îõèí òèéì òààòàé ñàíàãäàõã¿é áàéñàí þì. Ó÷èð íü òýð õýä õýäýí óäàà ó÷èð ç¿ãã¿é ë ãýíýò ìèíèé ãàðûã ìóøãèæ, áàñ ÷èìõñýí þì.

ªäºð õîíîã ºíãºðñººð ë áàéëàà. Áèä æèðèéí ë õàðüöààòàé íýã àíãèéí õ¿¿õä¿¿ä áàéâ. Áè ººðèéí èòãýæ áèøèðäýã ç¿éëèéõíýý òóõàé õýäýí íîì àâ÷èð÷ àíãèéíõàíäàà óíøóóëàõ ãýæ ºã÷ áàéñàí þì. Òýäíèé äîòðîîñ îäîî ìèíèé íàéç Ýýãèé íýã íîìûã èõ ë àíõààðàë õàíäóóëàí óíøèæ ñóóãàà õàðàãäàæ áèëýý. Íýãýí óäàà ñóðãóóëü äýýð ãàäààä õ¿í èðýí òàìõèíû õîðûí òóõàé ëåêö óíøñàí þì. Òàðæ ÿâàõäàà Ýýãèé íàäààñ “Óóãàíàà, ÿàæ õ¿í óóðàà äàðàõ âý? Áè äàðüÿ ãýæ áîääîã ÷ åðººñºº ÷àäàõã¿é þì” ãýæ ÷èí ñýòãýëýýñýý, çîâíèíãóéãààð àñóóñàí. Ò¿¿íèé äîòíû íàéç íü ìàíàé àíãèä áàéñàí áîëîõîîð áèä æèðèéí àíãèéí àíä áàéñààð 9-ð àíãèà ä¿¿ðãýñýí þì.

 10-ð àíãèä îðîîä 3 ñàð ºíãºðººä áàéòàë íýã ºã뺺 ãýíýò Ýýãèé ìèíèé ïàðòíû ºìíº ÿàðàí õ¿ð÷ èðýýä: “Õ¿¿å, áè áàñ ÷èíèé èòãýäýã ç¿éëä º÷èãäºð íýã õ¿íýýñ ñîíñîîä èòãý÷èõëýý. Õî¸óëàà õàìò ÿâæ áàéÿ” ãýñýí þì. Ýíý ºäðººñ ë áèä õî¸ðûí äóóñàøã¿é, ¿¿ðäèéí íºõºðëºë ýõýëñýí þì.

Áèä õî¸ð õàìòäàà íýã ãàçàð ðóó àëõàæ ÿâäàã áàéëàà. Ýíý ¿åä òýð íàìàéã ¿íýõýýð ãàéõàøðóóëäàã áàéâ. Á¿òýí æèë ãàðàí íýã àíãèä ñóðñàí áîëîâ÷ äîòíî áàéãààã¿é áîëîõîîð áè ò¿¿íèé äîòîîä åðòºíö, îíöãîé çàí ÷àíàð, ãàéõàëòàé ñàéõàí ñýòãýëèéã ñàéí ìýääýãã¿é áàéæýý. Ìèíèé ìýäýõýýð áóñàä èõýíõè îõèä ò¿¿í øèã áàéäàãã¿é þì. Àëõàæ áàéõ çàìûí òóðø ë òý𠺺ðèéí òóõàé, ÿìàð ÿìàð ç¿éë áîäîãäñîí òóõàéãàà íàäàä ÷èí ñýòãýëýýñýý ÿðüñààð ÿâäàã áàéâ. “Áè íàéç õºâã¿¿íòýé áîëîõûã õ¿ñýýä áàéõ þì. Äààí ÷ ìàíàé àíãèéí õºâã¿¿ä íàäàä òààëàãääàãã¿é” ãýõ ìýòýýð òýð ÿðüñààð,áè ñîíññîîð ÿâäàã áàéñàí. Ãýõäýý áè äîòðîî ìàø èõ ãàéõäàã áàéñàí. Ìèíèé õóâüä áîë äýíä¿¿ á¿ðýã è÷èìõèé áîëîõîîð èéì ç¿éëèéã áàéòóãàé, ¿¿íýýñ ÷ ýíãèéí, îéð çóóðûí ç¿éëèéíõýý òóõàé õ¿íä ÿðüæ ÷àääàãã¿é, òóéëûí è÷ìýýð ìýò ñàíàãääàã áàéñàí þì.

 Ò¿¿íèé õýëæ ÿðüæ áàéãàà ¿ã ºã¿¿ëáýð á¿ð, áàéãàà áàéäàë íü àðèóí öàãààõàí ñýòãýë, èòãýìòãèé ãýíýí öàéëãàí çàíã íü èëýðõèéëäýã áàéâ. Òèéì ÷ áîëîõîîð ìèíèé 10-ð àíãèéí ºäðèéí òýìäýãëýëä “Òýð ÿìàð ñàéõàí ñýòãýëòýé îõèí áý” ãýñýí ¿ãñ áàéí áàéí äóðàéòàë áè÷èãäñàí õàðàãääàã. Íàéç ìààíü ñàéõàí ñýòãýëòýé òºäèéã¿é óõààëàã, ñýðãýëýí, ñóðëàãà ñàéòàé, øààðäëàãàòàé ¿åä ººðèé㺺 ãàéõìààð äàé÷èëæ ÷àääàã õºäºëìºð÷ çàíòàé, áàñ ãî¸ îõèí. Õºâã¿¿ä, çàëóóñûí õàðö ò¿¿í äýýð òóñàõã¿é áàéõ íü öººõºíñºí.“ßàæ çàëõóó çàíãààñàà ñàëàõ âý,? Íàäàä çºâ뺺÷. Áè ãýðýý öýâýðëýå ãýæ èõ áîäñîí ÷ çàëõóó õ¿ðýýä õýä õîíîã öýâýðëýñýíã¿é” ãýõ ìýòýýð òý𠺺ðèéí çàí ÷àíàðûí òºëºâøèëä èõýä àíõààðàí, ñàíàà çîâæ ÿðüäàã áàéâ. Íàéçàðõàã, íàéðñàã çàíãààðàà õýäèéí ã¿éæ èðýýä ãàðààñ õºòºë÷èõñºí ÿâæ áàéäàãñàí.

Ìàíàé àíãèéí îõèä íýã óäàà ýëäýâ ç¿éëèéí òóõàé ÿðèëöàæ áàéãààä “Óóãàíàà, íàéç õºâã¿¿íòýé þó? ãýæ àñóóõàä Ýýãèé ìèíèé ºìíººñ “Íàéçòàé” ãýæ õàðèóëñàí. Óã íü áè íàéçã¿é áàéñàí ë äàà. Ýýãèé ë ýíý ìýòýýð íàäàä þóõàí õýýõýí äýýð ÷ òóñëàõ ãýæ õè÷ýýäýã áàéñàí þì.

 10-ð àíãèà òºãñºõ îéðòîæ, øàëãàëò ºãºõ äºõººä áàéñàí 6-ð ñàðûí 1-íä ìèíèé íàéç íàäòàé ë àäèë îðëîãîã¿é õ¿¿õýä ìºðò뺺 çóðàã õàé÷ëàí íààæ, ººðèéí ãàðààð õè÷ýýíã¿éëýí õèéñýí èë çàõèäàë áîëîí íàáîð áàðü÷èõààä ìàíàé ãàäàà çîãñîæ áàéñàí. Áàñ ãåðìàí õýëíèéõýý øàëãàëòàíä ñàéí áýëòãý ãýýä íýëýýä õýäýí õóóäàñ ç¿éë íîìíîîñ áè÷èæ àâñíàà ºâ÷èð÷ ºã÷ áàéñàí.Îþóòàí áîëñîí õîéíî ÷ áèäíèé íàéçûí õîëáîî ¿ðãýëæèëñýí. Íàìàéã ýìíýëýãò õýä õîíîã õýâòýõýä ÷ íàéç ìààíü ìºí㺠îëîîä ë ýðãýæ òîéð÷, òºðñºí ºäºð áîëîõîä ÷ áýëýã áýëòãýýä ë ºã÷ áàéñàí. Äýýä ñóðãóóëèà òºãñººä õîíõíû áàÿðàà õèéæ áàéõàä õ¿ð÷ èðýýä ë öýöãèéí áàãëàà áàðüæ áàéñàí.“Ìàíàé äîîä äàâõàðò íýã íàñòàé ýìýý áàéäàã. Áè ò¿¿íèéã èõ ºðºâ人ä áàéíà…” ãýæ òýð íýã óäàà õýëñýí þì. Áè ò¿¿íä áàéäàã á¿õ äàâóó òàë, ÷àíàðóóäààñ íü ýíý ºðºâ÷ íèíæèí ñýòãýëä íü ë õàìãààñ äóðòàé.

Ýýãèé äýýä ñóðãóóëèà òºãñºõ ãýæ áàéñàí þì. Õàâàð áîëæ ò¿¿íèé òºðñºí ºäºð ÷ õýçýý ìºäã¿é áîëîõ ãýæ áàéëàà. Íýã óäàà òýð íàìàéã Òàñãàíû îâîîíû òýíä õ¿ðýýä èð ãýæ óòàñäñàí. Áèä õî¸ðûí ãýðèéí äóíä õàâüä áàéäàã áîëîõîîð ë òýð. Ñýð¿¿õýí òýð íýã ºäºð ò¿¿í äýýð î÷èõîä òýðýýð ¿çýñýãýëýíòýé îõèí õàðàãäàæ áàéñàí.

 Íààø öààø àëõàæ, áàãà çýðýã áîäëîãîøèðñîí ò¿¿íèéã õàðàõàä ìèíèé òºëºº ãýñýí, íàìàéã õàéðëàí ºðºâäñºí ñýòãýë ìýäðýãäñýí. Áè ò¿¿íèé ýíý ä¿ð òºðõèéã îëîí óäàà ýðãýí ñàíæ áàéñàí þì. “×è 5 ñàðûí 23-íä ªð㺺ãèéí óðä òàëûí óñàí îðãèëóóðûí òýíä õ¿ðýýä èðýýðýé” ãýæ íàäàä õýëñýí. Òýð òºðñºí ºäðººðºº íàìàéã ãýðòýý àâàà÷èõ ãýæ áàéãàà, òýãýõäýý íàäààð áýëýã áýëä¿¿ëýõã¿é ãýæ ë èíãýæ õóóð÷ àâàà÷èõ ãýæ áàéíà ãýäýã íü íýëýýä õýäýí æèë íàéçàëæ, ààø çàíã íü àðâàí õóðóó øèãýý ìýääýã áîëñîí ìèíèé õóâüä òîäîðõîé áàéñàí. Íàìàéã î÷ñîíû äàðàà òýð “Äýýä ñóðãóóëèà îíö òºãññºí ãýæ ýýæ øèðýý áýëäýæ ºãñºí þì” ãýæ õýëýõäýý áàñ ë òºðñºí ºä𺺠íóóæ áàéñàí.Áè õýçýý íýãýí öàãò ò¿¿íèé òºðñºí ºäðººð ìàø ãî¸ áýëýã ºãºõ ¿å èðýõ áàéëã¿é äýý.

Ò¿¿íèéã õ¿¿õýä ãàðãà÷èõààä áàéõàä íü ýðãýæ î÷èõäîî óéëàõ ãýýä áàéñàí. Ñàÿõàí ë áèä õ¿¿õýä áàéñíàà, õ¿¿õýä çàíòàé íàéçûãàà , òýãýýä îäîî õ¿¿õýäòýé áîë÷èõñîí áàéãààã íü áîäîõîîð, àìüäðàëûí æàì ãýäýã ÿàæ ÷ áîëîìã¿é ÷ þì øèã, ãóíèãòàé ìýäðýìæ òºðæ, òýð ºäºðæèí òààòàéõàí ÷ þì øèã, ãóíèãòàéõàí ÷ þì øèã áîäîëä àâòàí ÿâàõäàà: “ Áè íàéçäàà ÿìàð ñàéí þì áý” ãýæ áîäîæ áèëýý.

 Áè òýð ñóðãóóëüä 2 æèë ñóðàõäàà íýã ¿íýò ýðäýíý îëñîí íü ìèíèé íàéç þì. Áèäíèé õàðüöàà çóóí õóâü òºãñ áàéñàí áàñ áàéãàà ãýæ õýëýõã¿é. Áàñ ñóë òàëã¿é õ¿í ãýæ áàéõã¿é áîëîõîîð áè íàéçèéãàà òºãñ òºãºëäºð ãýæ ÷ õýëýõã¿é. Ãýâ÷ õ¿íèéã ýä õºðºí㺺ð íü ÷ þìóó öàðàé ç¿ñ, àæèë òºð뺺ð íü ÿëãàæ ¿çíý ãýñýí îéëãîëò íàéçûí ìààíü ñýòãýõ¿éä áàéäàãã¿é þì. Òýãýýä õàìãèéí ãîë íü ò¿¿íä õ¿íëýã ýíýðýíã¿é ÷àíàð áèé. Ýíý ë õàìãààñ ÷óõàë áºãººä õ¿íä áàéõ ¸ñòîé ñàéí ÷àíàðóóäààñ õàìãèéí ñàéí íü ãýäýãò áè áàò èòãýäýã þì. 

Íàéç Á. Ýíõ-Àìãàëàíäàà

ÕÎØÈÃÍÎËÓÓÄ

Íýã õ¿¿ ýýæýýñýý àñóóæ áàéíà.-Ýýæýý, áóðõàí ýðýãòýé þó, ýìýãòýé þó?-Ìèíèé õ¿¿, áóðõàí ýðýãòýé ÷, ýìýãòýé ÷. Òýð íýãäìýë.-Ýýæ, áóðõàí õàð óó, öàãààí óó?-Áóðõàí õàð öàãààí àëü àëü íü ìºí, õ¿¿ ìèíü.-Ýýæ, áóðõàí èæèë õ¿éñòýí ¿¿, ýñðýã õ¿éñòýí ¿¿?-Õ¿¿ ìèíü þó ÿðüæ áàéíàà. Áóðõàí ýðýãòýé÷¿¿ä, ýìýãòýé÷¿¿ä, õ¿¿õýä, íàñàíä õ¿ðýã÷èä á¿ãäèéã íü õàéðëàäàã þì.-Ýýæýý, áè ìýäëýý. Áóðõàí ãýäýã ÷èíü Ìàéêë Æýêñîí þì áàéíà. 

Çàðëàë

Äýëã¿¿ðò öýâýðëýã÷ ÿàðàëòàé àâíà. Çàð ºãñºí:Õóäàëäàí àâàã÷èä 

“12 ñàðûí 22- áààñàí ãàðèã”, “12 ñàðûí 23- áààñàí ãàðèã”, “12 ñàðûí 24-áààñàí ãàðèã”-Ýíý þó âý? Ýëýãäýæ ãýìòñýí ºäðèéí òýìäýãëýë ¿¿?-¯ã¿é ýý, Ðîáèíçîí Êðóçîãèéí ýðîòèê ºäðèéí òýìäýãëýë. 

Ìýäýý

Ìîíãîëä õàìãèéí øóäàðãà àëáàí òóøààëòíûã øàãíàäàã ìåäàëüòàé áîëëîî. Ìåäàëèéã îëãîõäîî “Óëñûí õºðºíãºíººñ ìàø áàãà õýìæýýãýýð çàâøñàíû òóë” ãýæ  äóóäàõ àæýý.  

-Ýð÷¿¿ä õîîë óíä õèéí, î¸æ øèäýæ, óãààæ àð÷èæ ÷àääàã ýõíýðòýé áàéõûã õ¿ñäýã.-Ñàÿ ýõíýð ãýñýí ¿¿, áîîë ãýñýí ¿¿? 

-Óõààëàã îõèä á¿ñã¿é÷¿¿ä íàéç çàëóóãàà “ñàéõàí çàëóó ìèíü”, “õººðõºí ºº” ãýæ äóóääàã.-Áè íàéç çàëóóãàà “ñàéõàí çàëóó ìèíü” ãýæ äóóäàõ á¿ð òýð ìààíü íàìàéã õýíòýé ÿðüæ áàéãàà þì áîë õýìýýí èéø òèéø õàðäàã. 

-12 øèðõýã óëààí ñàðíàé õàéð äóðëàëûã èëýðõèéëäýã.-Ãýõäýý áàñ ò¿ðèéâ÷ õîîñîðñíûã ÷ èëýðõèéëíý. 

-Õàéðòàé õîñóóä ñàðíû ãýðýëä çóãààëàõäàà äóðëàëûí ñàéõíûã èë¿¿ ìýäýðäýã.-Áè íàéç á¿ñã¿éòýéãýý ñàðíû ãýðýëä 5 öàã çóãààëààä áèå áèåíèéõýý ñýòãýëä íèéöýõã¿é áàéãààãàà ë ìýäýðñýí. 

-Õàéðûí ø¿ëýã ñîíñîõäîî îõèäûí ñýòãýë õººðºí äîãäîëäîã.-Íýã ¿äýø áè íàéç îõèíäîî öàðàéëàã êîâáîéí òóõàé ø¿ëýã óíøèæ ºãñºí þì. Ãýòýë íàéç îõèí ìààíü ãýðýýñýý ã¿éõýýðýý ãàðààä Òåõàñ ÿâàõ ýõíèé ãàëò òýðãýíä ñóóí îäñîí. Òýð äàðàà íü íàäàä 2 èë çàõèäàë ÿâóóëñíû íýã íü ¿íýýíèé /cow/ çóðàãòàé, íºãºº íü çàëóóãèéí/boy/ çóðàãòàé áàéñàí.

ÒÝÐ ÎÉËÃÎÍÎÎ… She understands

ÓÕÀÀÍÒÀÉ ÍÀÉÇ 

Õýäýí æèëèéí ºìíº áè íýã êîìïàíèä àæèëä îðîõîîð øàëãóóëæ, ãàíö õî¸ð õîíîã òóðøèëòûí æóðìààð àæèëëàñíûõàà äàðàà òýð òîì êîìïàíèéí ýçíèé ýõíýð áîëîõ áîëîâñîí õ¿÷íýýñ íü “ßâæ, ñóóõäàà áàéíãà áºãòèéõ þì, í¿¿ð ÷èíü ÿàãààä óëàéãààä áàéñàí áý?” ãýäãýýñ ýõëýýä ë “àéìõàé, õóë÷ãàð” ãýõ ìýò ¿ãñèéã ñîíñîîä ¿ë ÿëèã õýòð¿¿ëæ ä¿ðñëýõýä íóñ íóëèìñàíäàà õîëèëäîæ áàéãààä ãàð÷ áèëýý. Äàðàà íü ýíý òóõàéãàà íýã íàéçäàà õýëýõýä: “Ýðòíèé íýã àëäàðò áàéëäàí äàãóóëàã÷ õààí òóëàëäààíä õàìò îðîõ öýðã¿¿äýý ñîíãîõäîî àéëãàæ ñàíäàðãàæ ¿çäýã áàéñàí ãýñýí. Àéñàíäàà öàðàé íü öàéñíûã àâäàãã¿é, óëàéñíûã íü àâäàã áàéæýý. Ó÷èð íü òýð õààí àéæ ñàíäðàõäàà öàéæ áàéãàà õ¿íèéã õóë÷ãàð, óëàéæ áàéãàà õ¿íèéã ýð çîðèã ãàðãàõ õ¿í áàéíà ãýæ ä¿ãíýäýã áàéñàí ãýíý” õýìýýí “í¿¿ð ÷èíü óëàéäàã” ãýæ ººë¿¿ëñýíä ìààíü õàðèó ºã÷ áèëýý.  

¯¿íýýñ ºìíº ìºíãºòýé õàðüöäàã àæèë õèéæ áàéõäàà ¿íýí÷ áàéñíààñàà áîëæ õàìò àæèëëàäàã õ¿ì¿¿ñèéíõýý äóðã¿éöëèéã òºð¿¿ëæ, áàñ ãàéã¿é ¿íýëäýã õ¿íýýñýý “øóäàðãà õ¿íèéã òýíýã ãýäýã þì” ãýñýí “çºâëºãºº” ñîíññîíûõîî äàðàà ìºí ë äýýðõ íàéçòàéãàà äàéðàëäàí òîõèîëäñîí áýðõøýýëèéíõýý òóõàé ÿðüòàë: “Äàâèä õààíû äóóëàë íîìîíä “Áóðõàí ìèíü, áè ºìíº íü ãýìòýé õ¿ì¿¿ñò àòààðõäàã áàéëàà (Òýä ÿíç ÿíçûí àðãà õýðýãëýýä ë àìæèëòàíä õ¿ð÷èõíý, áàñ õàðàõàä ñàíàà àìàð àç æàðãàëòàé ÿâæ áàéíà). Õàðèí òàíû îðøèõóéä îðñíîîð áèëãèéí í¿ä ìààíü íýýãäýí òýäíèéã á¿ð ¿íäýñíýýñýý ÿëçàð÷èõñàí áàéãààã õàðñàí” ãýñýí óòãàòàé èøëýë áàéäãèéã íàäàä ñàíóóëàí, ìèíèé ñýòãýëèéã çàñ÷ áàéæ áèëýý.  

Îþóòàí áàéõäàà íýã óäàà ò¿¿íòýé õàìò ÿâæ áàéãààä íýã íàéçûíõ íü òóõàé àñóóõàä: “Ãýðèéíõýí íü, ÿëàíãóÿà àõ íü ò¿¿íèéã íýëýýä áàðüäàã, èòãýæ ¿íýìøäýã ç¿éëèéíõýý òºëºº ÿâàõàä íü äóðã¿éöýí ýñýðã¿¿öýæ, ººðèéíõºº õ¿ñëýýð áàéëãàõ ãýäýã. Ãýõäýý ýíý á¿õýíä áàðèãäàõ õýðýãã¿é. Íàäàä ÷ èéì ç¿éë òîõèîëäîæ áàéñàí. Èòãýë ¿íýìøëýýðýý íýã ãàçàð ðóó ÿâàõ ãýýä àâòîáóñàíä ñóó÷èõààä áàéõàä àðààñ äàâõèæ èðýýä áóöààí àâ÷ ÿâàõ ãýñýí ÷ áè ÿâààã¿é” ãýýä: “Íýã çàëóó ýýæòýéãýý õî¸óëõíàà àìüäàðäàã áàéæ ë äýý. Òýð çàëóóã ýýæ íü õàòóó áàðüäàã áàéñàí ó÷è𠺺ðèéí äóð çîðãîîð ñàíàæ áîäñîíîî õèéæ ÷àäàõã¿é áàéñààð õ¿íòýé ÷ ñóóæ ÷àäàëã¿é ãó÷ íýëýýä ãàðààä ÿâ÷èõæýý. Èíãýýä ýýæäýý: “Òà ìèíèé àìüäðàëûã áàëëà÷èõëàà. Áè òàíû ýðõýíä áàéñààð ñàíàñíààðàà àìüäàð÷ ÷àäñàíã¿é” ãýõýä ýýæ íü: “ßàãààä ñàíàñíààðàà àìüäàð÷ ÷àäààã¿é þì áý? ×è ººðºº ìèíèé òàâüñàí õîðèã ñààäóóäûã äàâæ áîëîõ ë áàéñàí ø¿¿ äýý” ãýæ õàðèóëæ ãýíý” ãýæ ÿðüñàí þì. Òèéìýý, ìàãàäã¿é “ýýæ” ãýäýã ¿ãèéí îðîíä àìüäðàë áèäýíä: “×è ººðºº õîðèã ñààäûã äàâæ áîëîõ ë áàéñàí ø¿¿ äýý! Äàâàõã¿é ÿàñàí þì!” ãýæ õàðèóëàõ ÷ þì áèë¿¿. 

Ýíä ºã¿¿ëæ áàéãàà íàéç ìààíü ºíãºðñºí çóí ýðõýìëýí õ¿íäýëäýã áàãøòàéãàà õàìò õºäºº ÿâæ àæèëëàíà ãýäýãòýý áàò èòãýí, öàã õóãàöàà çàðàí áýëòãýýä áàéòàë ò¿¿íèéã àâ÷ ÿâàõã¿éãýýð øèéäñýí ãýñýí õàðèó àâ÷ýý. Ýíý òóõàéãàà ÿðüñíûõàà äàðàà: “Ñàÿõàí áè íýã õ¿¿õäèéí íîì óíøëàà. Ýçýíäýý ÷èí ¿íýíýýñýý õàéðòàé áÿöõàí ïîíè (äàâæàà áèåòýé ìîðü) áàéæýý. Ýçýí íü ÷ ººðò íü õàéðòàé, ººðèéã íü óíàæ ÿâäàã òóë áàÿðòàéãààð ¿ðãýëæ òîëãîé äýýã¿¿ð ÿâäàã áàéñàí ãýíý. Ãýòýë ýçýí íü íýã ä¿¿õýëçñýí ñàéõàí ìîðüòîé áîëñíîîñîî õîéø ò¿¿íèéã òºäèé ë àíçààðàõàà áàéãààä íºãºº ìîðüòîéãîî ë èõýâ÷ëýí õàìò áàéäàã áîë÷èõæýý. ¯¿íýýñ õîéø áÿöõàí ïîíè òîëãîé ãóäàéëãàí ÿâäàã áîëæýý. Ãýòýë íýã óäàà ýçýí íü óñàíä óíààä æèâýõ ãýæ áàéòàë íºãºº ãî¸ ìîðü íü òîîõã¿é îðõèîä ÿâ÷èõæýý. Õàðèí ïîíè õàð õóðäààðàà äàâõèæ î÷èí ýçíýý àâàð÷, ýçýí íü ýíý ÿâäëààñ õîéø ïîíèäîî äàõèàä õàéðòàé áîëñîí áàéíà. Èíãýýä áÿöõàí ïîíè ýðãýýä ë òîëãîéãîî ºðãºí ÿâäàã áîëæýý ãýñýí áàéñàí. ¯¿í øèã íàìàéã áàãø ¿íýëýõ öàã èðýõ áàéëã¿é äýý” ãýñýí þì.  

Íýýðýý ë ¿íýí ñýòãýëýýñýý ýðõýìëýí ¿çýæ õ¿íäýëäýã òýð îëîí õ¿ì¿¿ñèéí ìààíü íýëýýä õýñýã ýíý ñýòãýëèéã ìààíü á¿ðýí ìýäýõã¿é. Òýðòýé òýðã¿é ýðãýí òîéðîíä íü îëîí õ¿í áèé. Õàðèí òýä îðõèí ÿâàõ ç¿éë òîõèîëäëîî ãýõýä áè î÷íî… 

Ìàíàé ýíý íàéç áèä õî¸ðûí äóíä íýã ÿëãàà áèé. Ò¿¿íèéã íàäàä àñóóäëàà ÿðèõàä áè þó ãýæ õýëýõ, çºâëºõ, òàéâøðóóëàõàà ìýääýãã¿é. Áàðàã ãàíö ¿ã ãàí õèéëã¿é ç¿ãýýð ë ñîíñîîä áàéíà. Õàðèí áýðõøýýëòýé ç¿éëýý ò¿¿íä ÿðèõ á¿ð òýð ñàíàà àâóóøòàé ÿìàð íýã çºâëºãºº íàäàä ºã÷ ÷àäíà ãýäãèéã áè ìýääýã. Ò¿¿íòýé á¿õ ñýäâýýð ÿðèëöàæ áîëíî. Ó÷èð íü òýð çóðäàã, äóóëäàã, õºãæèìääºã, ÿðóó íàéðàã ñîíèðõäîã, ñïîðòîîð õè÷ýýëëýäýã, ýð¿¿ë ìýíä, ãîî ñàéõàíäàà èõýä àíõààðäàã, èðýýä¿éäýý áýëòãýí õ¿¿õäèéí õ¿ì¿¿æëèéí òàëààð ã¿íçãèéð¿¿ëýí óíøèæ ñóäàëäàã, ºðãºí ñýäâýýð á¿õ òºðëèéí íîì çîõèîë óíøäàã,  õîøèãíîõ àâúÿàñòàé (õàðèí íàäàä õîøèãíîëûã íü îéëãîõ ë àâúÿàñ áàéõ øèâ äýý), èäýâõòýé àìüäàðäàã, ºíäºð ¸ñ ñóðòàõóóíòàé…Èéì þì þìíû çàõ çóõ, îëîí òàëûí àâúÿàñòàé, ººðèé㺺 ºâòýãø õºãæ¿¿ëýõèéã ýðõýìëýñýí õ¿í. Òýðáýýð îëîí ºí÷èí õ¿¿õýä àâ÷ àñðàõûã, àñðàìæèéí ãàçàð áàéãóóëàõûã õ¿ñäýã ãýæ íýã óäàà ÿðüæ áàéñàí.Áýðõøýýë çîâîí, ñóë òàë áîë õ¿í á¿ðò ë áàéäàã áàéõ. Ýíý òóõàé ºã¿¿ëýõ íü ìèíèé çîðèëãî ìýäýýæ áèø áîëîõîîð àëãàñ÷èõüÿ.  

“Àëòíû äýðãýäýõ ãóóëü øàðëàíà”, “Ñàéíûã äàãàâàë ñàðíû ãýðýë, ìóóã äàãàâàë ìîãîéí õîðëîë” ãýäýã. Äàãèé, ÷è áîë òýðõ¿¿ òàñ õàðàíõóé øºíèéã ìýëòèéòýë ãýðýëò¿¿ëýã÷ ñàðíóóäûã íýã. Áè ÷àìàéã äàãàâàë ñàðíû ãýðýëòýé.  

/Ýíä áè Äàãèéñ¿ðýí ãýäýã íàéçûíõàà òóõàé áè÷ñýí þì. Äàãèé ìààíü àðõèòåêòîð ìýðãýæèëòýé, ãî¸ á¿ñã¿é áèé./ 

ÝÍÝ ÁÎË ÌÈÍÈÉ ÒªÐÑªÍ ÍÓÒÀÃ…

ÝÍÝ ÁÎË ÌÈÍÈÉ ÒªÐÑªÍ ÍÓÒÀÃ… 

2005 îíä íàäàä ñýòãýë ãîíñãîð ¿å öººíã¿é òîõèîëäîæ áàéñàí ÷ ¿íýõýýð îíöãîé ñàéõàí æèë áîëñîí þì. “Òºâ”-ººñ ººð àéìàã ¿çýýã¿é ìèíèé áèå ýíý ë îíä àíõ óäàà õîëûí çàìä ãàð÷ ¿çñýí òºäèéã¿é á¿ð õýä õýäýí àéìãèéí òºâä î÷èí, áàñ ÷ ¿ã¿é íýëýýí õýä õîíîæ ¿çëýý. Õàìãèéí àíõ Ñýëýíãý àéìãèéí Ñ¿õáààòàð ñóìûã çîðüñîí þì.  

ÑÝËÝÍÃÝÄ 

ÎÐÕÎÍ ÃÎËÛÍ ÓÑÛà ÁÈØ, ̪ÑÈÉà ¯ÇÑÝÍ ÌÈÍÜ 

¯íýíäýý áè õîë ÿâæ ¿çýýã¿é áàéëàà. Îëîí æèë íýã ë ìàðøðóòààð àìüäàðñàí áîëîâ÷ õýçýý íýãýí öàãò õîëûí çàìä æîëîî çàëæ, ¿çýýã¿é ãàçðóóäààðàà î÷èõ áîëíî ãýäýãò èòãýäýã áàéñàí þì. Òèéì ÷ áîëîõîîð àíõ óäàà ãàëò òýðýãíèé òîõèëîã, äóëààõàí êóïåä îðîõîä ¿ëãýðèéí ìýò ñýòãýãäýë òºðñºí ø¿¿. Ýíý áîë ìèíèé ìºðººäëèéí áèåëýë áàéñàí áîëîõîîð ë òýð. Ãàëò òýðãýíä 纺ëºí á¿¿âýéëýãäýí ÿâæ áàéõàä ýíý ë ÷èãýýðýý ¿¿ðä ÿâààä áàéìààð ñàíàãäàæ áàéëàà. ¯¿íèé çýðýãöýý òóóëæ ÿâàà çàìàà ñàéí õàðæ àâàõûã õè÷ýýæ áàéñàí.  

Õ¿íèé àìüäðàëä íýãýí õýâèéí óðò ñààðàë ºäð¿¿ä îëîíòàà òîõèîëääîã ÷ áàñ àëòàí, ìºíãºí ¿å ÷ òîõèîäîã. Àíõ óäàà êóïå äîòîð ãàíöààðõíàà, äóðààðàà àÿëàí ÿâæ áàéñàí òýð ¿å ñýòãýë ìèíü òýíýãýð áàéñàí ìºíãºí ¿å ÿàõ àðãàã¿é ìºí áàéëàà. Ãýâ÷ ãàëò òýðýãíýýñýý ãàðàõã¿é ãýýä ÿàõ áèëýý. Ñýëýíãý àéìãèéí òºâ Ñ¿õáààòàðò èðýýä ãàçàð øîðîîí äýýð íü õºë òàâèëàà. ªã뺺 ýðò àæèëäàà ÿâæ áàéõäàà áàÿðòàéãààð àìüñãàëñàí Ñ¿õáààòàðûí àãààð öýâýð öýíãýã, ÷èéãëýã þì øèã ñàíàãäñàí. Ýíý áîë 3 ñàðûí õîðüäûí, õàâðûí óðü îðñîí àãààð áàéëàà.  

Ñýëýíãèéí òºâ öýâýðõýí þì áèëýý. Ñ¿õáààòàðûí ÿã óðäóóð, òóí îéðõîí Îðõîí ãîë óðñäàã. Îðõîí ãîëûí öààãóóð ¿çýñãýëýíòýé ñàéõàí õºíäèé õàðàãääàã. Îðõîí ãîë, ýíý õºíäèé õî¸ð Ñ¿õáààòàðûã õàìãèéí èõ ÷èìäýã áàéõ. Ýíý ë õºíäèé Ñ¿õáààòàð äàõü õàìãààñ øèðòýõ äóðòàé ãàçàð ìààíü áàéñàí þì. Àæëûí ÷ºëºº ãàðìàãö ë ãàäàà ãàðààä õàâðûí ñàéõàí íàðíû ãýðýëä ýíý õºíäèéã øèðòýí çîãñäîã áàéëàà.  

Ñ¿õáààòàðò èð÷èõýýä Îðõîí ãîë äýýð î÷èëã¿é ÿàæ áóöàõ áèëýý. Õºëä¿¿ ÷ ãýñýí Îðõîí ãîë äýýð î÷èí, ìºñºí äýýð íü çîãñîæ ¿çëýý. Íàìàéã íýã ãàéõàøðóóëæ õàðàìñóóëñàí ç¿éë áîë ÿã Îðõîí ãîë ðóó áîõèð óñíû øóãàìíààñ óñ ãîîæèæ áàéñàí ÿâäàë áàéëàà. Áîõèð óñ àñãàõ ãàçàð ìóíäñàí þì øèã î÷èæ î÷èæ ãîë ðóóãàà àñãàäàã íü ÷ þó áèëýý.Õàðàìñàëòàé íü Ñýëýíãýä àæèëëàõ àõàðõàí õóãàöàà ìààíü äóóñ÷ áóöàõ áîëëîî. Îðõîí ãîëûã õºëä¿¿ áàéõàä áèø, ñàéõàí óñ íü äîëãèëîí óðñ÷, ¿çýñãýëýíò õºíäèé íü íîãîîð÷ áàéõàä áè òèéø äàõèí î÷èõ áîëîâ óó? 

ÄÎÐÍÎÃÎÂÜÄ 

ÑÀÉÍØÀÍÄÀÄ “ÌÎÍÃÎËÄ ÃÀÍÖÕÀÍ ÁÀÉÄÀÔ ǯÉË ÁÈÉ 

Äàðààãèéí ýýëæèíä àÿí çàìûí æîëîîãîî Äîðíîãîâüðóó çàëñàí þì. Äàõèàä ë ìîíãîëûí òºìºð çàìààð. Ýíý óäàà áàðàã ë í¿ä ñàëãàõã¿é øàõàì çàìàà õàðæ ÿâëàà. Àíõ óäàà ãîâü ðóó ÿâæ áàéãàà ìèíü ýíý ë äýý.“Îðîí äýýðýý ñóóæ þìóó õýâòýæ ë áàéõã¿é, áàðàã 10-ààä öàã öîíõíû äýðãýä çîãñîîä ýçã¿é òàë øèðòýæ ÿâäàã. Æààõàí þìòàé áàéõ” ãýæ õàðñàí õ¿í ìóó õýëñýí ÷ áàéæ ìàãàäã¿é. Ãýâ÷ áàéãàë äýëõèé ìààíü ¿íýõýýð ñàéõàí. Õàðàõ þìã¿é ìýò ãàçðààñ ÷ áàéãàëûí ñàéõíûã ìýäýð÷ áîëäîã áîëîâ óó.  

Çàìäàà áè õàíãàéí õýýð òàëûí õºðñ ÿàæ ãîâü öºëèéí õºðñººð îãöîì ñîëèãäîõûã õàðñàí. Õàðàìñàëòàé íü ãàçàð äýëõèé ìààíü ãàíòàé áàéëàà. ªíãºðºã÷ 6 ñàðä ë äàà. Àíõ óäàà òýìýýí òýðýã, áýë÷èæ áóé õýäýí òýìýýã õàðæ, ãàøóóâòàðõàí ãîâèéí óñààð ÷àíàñàí öàé óóæ ¿çëýý. Äîðíîâèéí Ñàéíøàíäàä èðñíèéõýý äàðàà ãàëò òýðýãíýýñ áóóãààä óäàà ÷ ¿ã¿é áàéòàë õàöàð õóóðàéøèæ õîðñîõûí çýðýãöýý àìàíä æèæèãõýí ÷óëóó øèã ç¿éë çàæëàãäàõààð íü ãàéõòàë ýëñýí øèðõýã áîëîëòîé áàéâ. Ãýâ÷ ìºäõºí äàñ÷ õàöàð õîðñîõîî áîëü÷èõñîí ë äîî. Ñàéíøàíäàä òîñ÷ àâñàí õ¿íýýñýý “Õàìãèéí ãîë ãàçàð íü õààíü áàéäàã âý? ªìíº íü çóðãàà àâàõóóë÷èõìààð ò¿¿õ äóðñãàëûí ÷óõàë õºøººã çààæ ºãººðýé” ãýòýë “Ìîíãîëä ãàíöõàí áàéäàã íýã ç¿éë ìàíàé Øàíäàä áèé äýý” ãýëýý. Ýíý þó áîëîõûã òàíä óäàõã¿é õýëíýý. 

Ñàéíøàíä õ¿ì¿¿ñèéí íýðëýäãýýð Àðøàíä, ªâºðøàíä ãýñýí õî¸ð õýñýãòýé. Äàâààíû õîéíî, òºìºð çàìûí äýðãýä Àð øàíä íü, äàâààíû ºâºðò ªâºð øàíä íü áàéäàã. Ìèíèé àæèëëàñàí ªâºð øàíäàä åð人 ë 3 çî÷èä áóóäàë áàéñàí áàéõ ø¿¿. Òýäíýýñ íýã íü ¿íýòýé áóóäàë áàéñàí áîëîõîîð äóðòàé ÷ äóðã¿é ÷ íºãºº õî¸ðûíõ íü àëü íýãýíä áàéðëàõ øààðäëàãàòàé áîëæ áèëýý. Ñàéíøàíäàä ãîâèéí õàëóóíûã, ñàéõíààð õýëáýë “Èõ ãîâèéí íàðíû èë÷èéã” áàãà ñàãà ìýäýðñýí äýý. Çóíû õàëóóíä ºäðèéí öàãààð äóðààð ãàäóóð ÿâàõàä õýö¿¿ áîëîõîîð Ñàéíøàíäûíõàí îðîéí ñýð¿¿ îðîõîîð ãýð ãýðýýñýý ãàð÷ íýã ãàçàð, íýã ç¿éëèéí äýðãýä îëíîîðîî öóãëàäàã. Ýíý áîë íºãºº “Ìîíãîëä ãàíöõàí áàéäàã” ç¿éë íü áóþó Ñàéíøàíäûí óñàí îðãèëóóð þì. ¯¿íèéã áè÷èã÷ áèå ÷ áóñäûí íýãýí àäèë á¿ðýíõèé áîëîõûí àëäàä Ñàéíøàíäûí öýöýðëýã äîòîð áàéäàã óñàí îðãèëóóðûí äýðãýä î÷îîä, öýâýð àãààð àìüñãàëàí ñóóæ, óñàí îðãèëóóðûã õàðàí ñýòãýëýý áàÿñãàäàã áàéëàà. ̺í Ñàéíøàíäûí òºâä áàéäàã áóçãàé ºíäºð, òîì áàãàíàòàé ãýðëýí ÷èìýãëýë õàðàíõóéí äóíä õîòûã ÷èìýõýýñ ãàäíà òººðñºí õ¿íä òóí òóñòàéã áèåýðýý ìýäýðñýí óäààòàé. 

Ñàéíøàíäàä î÷ñîí õ¿í á¿ð Îðîí íóòãèéí ìóçåé, Ãîâèéí íî¸í õóòàãò Äàíçàíðàâæààãèéí ìóçåé õî¸ðûã çàéëøã¿é ¿çýõ øààðäëàãàòàé áîëîâ óó. Äîðíîãîâèéí îðîí íóòãèéí ìóçåé íýëýýä òîì áºãººä áàÿëàã öóãëóóëãàòàé þì áèëýý. Ýíý ñàéõàí ìóçåéã åð人 500 òºãðºãººð ¿ç÷èõíý. Äàíçàíðàâæàà ãóàéí ìóçåä ë ìèíèé áèå àíõ ºâºã äýýäýñ ìààíü þó ýäýëæ õýðýãëýäýã áàéñíûã òàéëáàðëóóëàí ìýäýæ àâñàí ø¿¿. Ýíý ìóçåéä ñîíèí ñîíèí ¿çìýð áèé.Ñàéíøàíäûí ýëñýí äýýð ë àíõ ã¿ðâýë õàðæ, õ¿÷òýé ñàëõèíä ýëñýí øèðõýã í¿öãýí øèëáèéã ìèíü ÿàæ ºâòãºõèéã ìýäýð÷ áèëýý. Ñàéíøàíäûí çóí õàëóóí áàéñàí ÷, ãîë óñíààñ õîë ÷, õ¿÷òýé ñàëõèíä ýëñýí øèðõýã øèëáèéã ìèíü ºâäòºë öîõèñîí ÷, áàñ áàéðëàñàí áóóäëûí ìààíü ¿éë÷ëýã÷ òààðóóõàí ààøòàé áàéñàí ÷ ìèíèé õàéðòàé ýõ îðíû íýã õýñýã áîëñîí ýíý ãàçàð ñàéõàí äóðñàìæ ¿ëäýýñýí þì. Äàðàà èðýõäýý çóíû õàëóóíä áèø ººð óëèðàëä èðýõ þì ø¿¿ ãýæ áîäîîä ë áóöñàí äàà. 

ÀÐÕÀÍÃÀÉÄ 

“ÌÎÍÃÎË ÎÐÎÍ ÌÈÍÜ ÓÓÄÀÌ ÞÌÀÀ”Õýäõýí õîíîãèéí ºìíº, õàðèóã¿é åñ ýõëýõ ãýæ áàéõàä àðûí ñàéõàí õàíãàéã çîðèí õºäºë뺺. Õàìãèéí õîë çàìä ãàð÷ áàéãàà ìèíü ýíý ë äýý. Õî¸ð ñàð ãàðóé õîòûí õºë õºäºë㺺í, äóó ÷èìýý, óòàà óíèàð, çàéã¿é áàðèëãà áàéøèíãèéí äóíä áàéñàí õ¿íä Àðõàíãàé àéìãèéí òºâ îãò ººð, íýã ë ñàéõàí ñýòãýãäýë òºð¿¿ëëýý. Íàðíû 纺ëõºí òóÿà òóñààä, ºâºë ãýõýä òèéì ÷ õ¿éòýí áèø, àðèóí öýíãýã àãààð ìýäðýãäýýä ë...Õóó÷íààð Àðõàíãàé àéìãèéí Öýöýðëýã õîò, øèíý íýðýýðýý Ýðäýíýáóëãàí ñóìàíä î÷ñîí àíõíû ºä𺺠óã õîòûí ãîëîîð ¿ðãýëæëýõ ìîäîí äóíäóóð ÿâæ áàéõàä õàà ñàéã¿é íýëýýä äýýð ¿åèéí îðîñ ìàÿãèéí öîíõòîé, 1 äàâõàð áàéøèíãóóä õàðàãäàæ áàéñàí íü ñîíèí ñîäîí áàéëàà. Äýýð ¿åä Çàÿûí õ¿ðýý íýðòýé  áàéñàí Ýðäýíýáóëãàí ñóìûí õîéãóóð Áóëãàí óóë ä¿íõèéæ, Áóëãàí óóëûí õîðìîéä Çàÿûí ãýãýýíèé õèéäèéí ¿ëäýö õàðàãäàíà. ͺ㺺 “Òóíãàëàã Òàìèð” ðîìàíä ãàðäàã “Çàÿûí õ¿ðýý”, “Çàÿ ãýãýýíèé õèéä” ÷èíü Öýöýðëýã õîòîä áàéñàí þì áàéíà ø¿¿ äýý ãýäãèéã õýäèéãýýð è÷ãýâòýð ÷ ãýëýý ýíä èðýýä ë ìýäñýí ìèíü ¿íýí. Ýðäýíýáóëãàí ñóì óóë, òîëãîäîîð õ¿ðýýëýãäñýí öîìõîí ãàçàð áàéíà ëýý. Àéìãèéí òºâ ìîä èõòýé áîëîâ÷ õºðñ æààõàí ìóóòàé ñàíàãäñàí. Ãýð õîðîîëîëä íü ÿã àäèëõàí ºíãèéí äýýâýðòýé, èæèëõýí öàãààí áàéøèíãóóä æèãäðýí õàðàãäñàí íü áàñ ë ñîäîí õàðàãäñàí. 

Àéìãèéí òºâ áîëãîíä ë òóõàéí ãàçàð óäààí õóãàöààãààð ñóóðüøèí àìüäàð÷ áóé Àìåðèê, Êàíàä, Àíãëè… õ¿ì¿¿ñ áàéäàã. Óëààíáààòàðò 3 æèë, Àðõàíãàéí òºâä 10 æèë àìüäàð÷ áàéãàà Àíãëè ãýð á¿ë áîëîõ Ìàðê áîëîí Æèëë Íüþõýìèéíõýíòýé (Mark&Jill Newham) òàíèëöàõ çàâøààí îëäñîí þì. Òýä ìîíãîë õýëýýð ÿðüäàã, òýð á¿¿ õýë Àðõàíãàéí äýíæèéí õàøààíóóä äóíä, ýðãýí òîéðíûõîî áóñàä àéëûí àäèë ãàë ò¿ëäýã áàéøèíä ñóóäàã þì áèëýý. Ãýâ÷ àæèë÷, õè÷ýýíã¿é çàíãààðàà æèðèéí øàâàð áàéøèíãàà çàñ÷ ñàéæðóóëààä, òîõèëîã ñàéõàí àæ òºðäºã. Òýä õýäèéãýýð ìèíèé þó õèéäýã, þóí õ¿í áîëîõûã òºäèé ë ñàéí ìýäýõã¿é áîëîâ÷ Êðèñòìàñ áóþó Åñ¿ñ Õðèñòèéí ìýíäýëñýí áàÿðûí ºäºð áîëîõ 12 ñàðûí 25-íä ãýðòýý áàÿðûí çîîãîíä óðüæ, áóñàä Ìîíãîë íàéç íºõºä, äîòíû õ¿ì¿¿ñèéíõýý íýãýí àäèë ãàéõàìøèãòàé ýëýãñýã ñýòãýëýýð äàéëæ öàéëàí, õ¿í á¿ðò çîðèóëàí áýëòãýñýí áàÿðûí áýëãýý ºãºõ人 õ¿ðòýë íàìàéã îðõèîã¿é þì. “Àðõàíãàéä ÿäóó àìüäðàëòàé õ¿ì¿¿ñ îëîí áàéäàã. Áèä  òýäýíä áèçíåñ õèéõ àðãà óõààí çààæ, àìüäðàëä íü òóñ íýìýð áîëîõûã õè÷ýýäýã” ãýæ Æèëë õàòàãòàé ÿðüñàí.  

Äàøðàìä äóðäàõàä òà Àðõàíãàéí òºâä î÷âîë ýíý ñàéõàí ñýòãýëò ãýð á¿ëèéí ýðõýëäýã  “Øèíý ýõëýë” òºâ áóþó “Fairfield” òºâä î÷èí, Àíãëè ºã뺺íèé öàéòàé, ãÿë öàë ç¿éëã¿é ýíãèéí õýðíýý öààíàà ë í¿íæèãòýé çî÷èä áóóäàëä (guesthouse) íü áàéðëàõ áóþó  êàôåä íü îðîí õîîëëîæ, íàðèéí áîîâíû öåõýýð íü Àíãëè ìàÿãààð áýëòãýñýí àìòòàí õèéëãýæ áîëîõ þì.

ªâëèéí ºäºð áîãèíûã õýëýõ ¿¿, Ýðäýíýáóëãàíä àæèëëàõ õóãàöàà ìààíü í¿ä èðìýõèéí çóóð ë ºíãºð÷èõ øèã áîëîõîä õîðãîäîíãóé ñýòãýë ºâºðëºñººð õîòûã çîðèí çàìäàà ãàðëàà. Çàìûí òóðø óóäàì äýëãýð íóòãèéí ìèíü áàéãàëèéí ¿çýìæ òîäðîí õàðàãäàõàä “Ìîíãîë îðîí ìèíü óóäàì þìàà” ãýæ áè÷ñýí çîõèîë÷ Ä.Íàöàãäîðæ ãóàéí ¿ã ñàíààíä îðëîî . ªðãºí äýëãýð íóòãàà ÷èìýí äóðààðàà áýë÷èæ áóé àäóó, õîíü ÿìàà, ¿õýð ñ¿ðýã áàéãààä ë íýã äàéðàëäàí ñýòãýëä áàõäàë òºð¿¿ëæ áàéâ. ¯çýìæ òºãñ, òàéâàí àìãàëàí íóòàãòàà èäýýøèëæ áàéãàà àäóó, íèñ÷ áóé øóâóóã õàðààä ÿã ë ýäíèé íýã áîëîîä ýíä ¿ëä÷èõ þìñàí ãýæ áîäîãäñîí. Ãýâ÷ òýä ìèíèé ºíãºöõºí õàðæ áàéãàà øèã ä¿¿ðýí æàðãàëòàé áóñ, îð÷ëîíãèéí çîâëîíò àìüòäûí íýã ø¿¿ äýý.

/Ñîíèíä ãàðãàæ áàéñàí òýìäýãëýëýý òàâèëàà/

“ìîíãîë ãàçàð ìèíü óóæèì þìàà”

                   “ÌÎÍÃÎË ÃÀÇÀÐ ÌÈÍÜ ÓÓÆÈÌ ÞÌÀÀ”

Ìèíèé çàìûí áÿöõàí òýìäýãëýëèéã ñîíèðõíî óó. Ýíý òýìäýãëýëèéíõýý ãàð÷ãààð  ººðèéí õ¿íäýëæ, õàéðëàäàã èõ çîõèîë÷ Ä.Íàöàãäîðæ ãóàéí íýãýí ºã¿¿ëýë äîòîðõ  ºã¿¿ëáýðèéã çýýëäýí àâ÷ òàâüëàà. Ýíý º÷¿¿õýí òýìäýãëýëýý áè “Õ¿ì¿¿ñèéí àìüäðàë”-ä àæèëëàæ áàéõäàà òàâüæ áàéñàí þì. Ðåäàêòîðëàñàí õ¿í ãàð÷ãèéã íü ñîëü÷èõñîíûã ýñ òîîöâîë õýâýýðýý ãàðñàí. Ç¿ãýýð ÷ ñîëèîã¿é Õºâñãºë àéìàãò î÷ñîí òýìäýãëýëèéã: “Òºðñºí íóòãàà ìàðòààä òýíä ¿ëäìýýð ñàíàãäñàí.” ãýýä ãàð÷èãëà÷èõñàí áàéæ áèëýý. Òýð ¿åä: “ßàíàà õ¿í óíøààä þó ãýæ áîäîõ þì áý? Áè ÿìàð ÷ ñàéõàí íóòàã áàéñàí òºðñºí íóòãàà ìàðòàõã¿éø äýý” ãýæ áîäîæ áàéñàí ÷ þó õýëæ ÷àäààã¿é. Ìèíèé ë äîðîé íîîìîéãèéíõ äîî. 

ÄÓÍÄÃÎÂÜÄ

“ÍÓÒÃÈÉÍ ÌÈÍÜ ÑÀËÕÈ ¯ÍÝÐÒÝÆ ÁÀÉÍÀ”

Äàõèàä ë çàìä ãàð÷, äàõèàä ë ç¿ðõ áàÿðòàéãààð öîõèëëîî. Äóíäãîâü àéìãèéí òºâ Ìàíäàëãîâèéã çîðèí ãàð÷ áàéãàà ìààíü ýíý.  Ìàíàé ôóðãîí çàìààñàà 3 øàë ñîãòóó õ¿í àâ÷, ýñðýã òàëûí âàíäàí äýý𠺺人ñ õàðóóëàí ñóóëãàõ õ¿ðòýë çàìä ãàðñíû áàÿð ìààíü ä¿¿ðýí õýâýýð áàéâ. Òàíüäàã õ¿íòýéãýý õàìò ÿâààã¿é áîë “ÿàæ ñîãòóó õ¿ì¿¿ñòýé çàìûã òóóëíà äàà” ãýæ áîäîõîîñ Ẻí çîâëîíä àâòàõ áàéñàí áèç. ͺ㺺 ãóðâûí íýãèéã ÿðèà õººðºº äýëãýõýä íü ìèíèé áèå äóðã¿éöëýý èëýðõèéëýí ¿ã äóóãàðàëã¿é ÷èõýâ÷íèé õºãæèì ñîíñîîä æèø¿¿ õàðæ ÿâàâ. Õýä ãóðâàí öàã äàâõèñíû äàðàà óíàà ìààíü õàâðûí õ¿éòýí ñàëõèíä õýñýã çîãñîõîä õî¸ð ñîãòóó õ¿í ãàðààä: “Íóòãèéí ñàëõè ¿íýðòýæ áàéíà” ãýöãýýâ. Óäàëã¿é êîñòþì, ïèäæàêòàé òýð õî¸ð õ¿í õîòûíõ áîëîõûã, íýãíèéõ íü õýëñíýýð áîë: “Ǻâõºí ìºí㺠îëîõ ¿¿ðýãòýé ãýæ áîääîã äàâàðñàí ýõíýð¿¿äòýéãýý ìóóäàëö÷èõààä” íóòàãòàà î÷èí õýä õîíîã àðõèäàõ ãýýä, ìºí㺺 óðüä÷èëàí øèëæ¿¿ë÷èõýýä ÿâààã íü ìýäýâ. Íýã íü: “Õ¿¿õýä áàéõäàà àéìààð õ¿éòýíä õè÷ýýë ð¿¿ãýý ã¿éäýã áàéæ áèëýý. Ìèíèé íóòàã õàâàð ñàëõèòàé õ¿éòýí, çóí ÷ õýö¿¿, ºâºë á¿¿ð õýö¿¿” õýìýýí èíýýãýýä “Ãýõäýý ë ñàéõàí” ãýñýí þì.

Óëààíáàòàðààñ 8 öàã ãàðàí äàâõèàä Ìàíäàëãîâü îðîõ õ¿ðòýë íºãºº ãóðàâ ìààíü õýäýí óäàà ñýðæ õýñýã ÿðèà äýëãýæ áàéñíàà äîðîî ë óóí, äàõèí òàñàðñààð î÷ñîí. Íàìàéã áÿöõàí ãàéõàøðóóëñàí ç¿éë ãýâýë òýä ôóðãîíû ÷èéäýíãèéí á¿ðõ¿¿ëèéã ýðã¿¿ëæ àâààä àðõè õóíäàãëààä óó÷èõàâ. Áàñ ìýäýæ áàéõàä õýö¿¿äñýí ¿åä èë¿¿äýõã¿é ë àðãà ñóðëàà. Ãýõäýý àðõè óóõàä áèø ë äýý. Àíõ çàìä ãàðàõàä äóðã¿éöëýýñ ººð ÿìàð ÷ ñýòãýãäýë òºð¿¿ëýõã¿é áàéñàí, ÿðèà õººðººòýé ñîãòóó àõ ñ¿¿ëäýý òèéì ÷ ìóó õ¿í áèø þì øèã ñàíàãäëàà. Îíãîí áàéãàëü ñ¿éäýæ áàéãàà òóõàé ýíãèéí, òºâ ¿ãýýð ë ñîíñîæ äàññàí áîëîõîîð “Íóòãèéí áàéãàëü ñ¿éð÷ áàéíàà, õóëãàé÷” ãýñýí ¿ãèéã íü ñîíñîîä èíýý÷èõýâ. Ìýäýýæ ç¿ðõ ç¿ñýõ øèã áîëäîã ýíý ñýäýâ áèø, õàðèí ÿàæ õýëæ áàéãàà íü èíýýä õ¿ðãýñýí õýðýã.  

Äóíäãîâü ðóó ãàðàõààñ ºìíº õî¸ð ÷ õ¿í: “Õººõ, îäîî èä õàâñàðãàòàé áàéãàà ø¿¿ äýý” ãýæ õýëæ áàéñíûã èðñíèéõýý äàðàà ë ýðãýí ñàíàæ, þóíû òóõàé ÿðüñíûã íü îéëãîâ. ªíãºðºã÷ õàâàð òèéì èõ ñàëõèòàé áàéâ óó, ¿ðãýëæ èéì áàéäàã þìóó Ìàíäàëãîâü áóþó îäîîíû íýðýýðýý Ñàéíöàãààí ñóì ¿íýõýýð èõ ñàëõèòàé þì áèëýý. Áàñ: “ªã뺺íèé íàðûã íàðàíä á¿¿ áîä” ãýäýã ¿ã ýíä ºíãºðººñºí 10 îð÷èì õîíîãò, ºäºð á¿ð ÿñ õýðýãæèæ áàéëàà. ªã뺺 ñàéõàí íàðòàé, òîãòóóí áàéñíàà ¿äýýñ õîéø çààâàë ÷ ¿ã¿é ñàëõèëààä ýõýëíý, ýñâýë ¿äýýñ ºìíº ñàëõ øóóðãà áîëæ áàéñíàà ¿ä ºíãºðºõºä òîãòóóí áîë÷èõíî. Íýãýýñ èë¿¿ ÷ ýíý ìýò ººð÷ëºãäºíº.   Ìàíäàëãîâèéí òºâ òàëáàé Ñ¿õáààòàðûí õºøººòýé. Ýíý òàëáàé äýýð çîãñîîä èéø òèéøýý õàðàõàä ãóäàìæààð çàðèìäàà íàäààñ ººð íýã ÷ õ¿í ÿâæ áàéãàà õàðàãääàãã¿é áàéñàí, õààÿà íýã ìàøèí ÿâæ ºíãºðíº. Ýíä ë àíõ óäàà èíãýíèé õîîðìîã óóæ ¿çýæ, “Ìàíäàëãîâü õ¿íñ” êîìïàíèéí èíãýíèé ààðóóë, 纺õèéã èäýæ ¿çëýý. Ìàíäàëãîâèéí ìóçåéã ¿çýõýä ñàéõàí áàéñàí ÷ íýã ãàçàð öîíõíû îðîíä ÷ þìóó í¿õ òàãëàæ õàäñàí õóâàíöàð õàâòàí íààø, öààø õºäëºí ñàëõè íýâò ¿ëýýæ áàéãààã õàðñàí. Îäîîãîîð ìèíèé îðæ ¿çñýí õàìãèéí àéìààð áèåèéí òàìèðûí çààë Ìàíäàëãîâèéí õîéä çàõàä áàéäàã, øîîâäîð 5-ð äóíä ñóðãóóëèéíõ!   

Õàìààòàí ñàäíûõíûõàà äóíä áàéñàí þì øèã àéìàã ìèíèé õóâüä Äóíäãîâü áàéëàà. Àíõíû ºäºð àæëàà òàðààä çàìààðàà öàéíû ãàçàð îëîëã¿é èðýýä æèæ¿¿ðýýñ ýíý òàëààð àñóóæ áàéõûã ìààíü ñîíññîí áîëîëòîé íýã ýã÷: “Ìàíàéä ë îðîîä õîîë èä÷èõã¿é þó. Ìàíàéõ õîîëîî õèéæ áàéãàà. Íýã õ¿íèé õîîë þó áàéõàâ äýý. Õ¿¿õýä ÿâóóëààä äóóä÷èõüÿ” ãýëýý. Îãò òàíèõã¿é õ¿í ø¿¿ äýý. Õàâðûí çýâð¿¿í îðîé ï¿í õèéñýí õàëóóí ãýðò îðîîä õîîë èäýæ áàéõàä ãýðèéí ýçýí: “Áè ººðºº îõèí õ¿¿õä¿¿äòýé áîëîõîîð ýä íàð ìààíü ÿàæ ÷ ÿâàõ þì áèëýý ãýæ áîäîîä ãýðýýñýý õîë ÿâàà îõèí õ¿¿õä¿¿äýä òóñëàõ äóðòàé” ãýâ. ªºð íýã õ¿í: “Ýäíèéõ õàìààã¿é ýý. Îëîí õ¿í îðæ ãàð÷, èäýæ óóæ ÿâäàã þì”, õàðèí æèæèãõýí õ¿¿ íü: “Ìàíàéõ îëîí íèéòèéí ãàçàð áàéõã¿é þó, ãàðààøò ìàøèíàà òàâüäàã çàõèðãààíû æîëîî÷ íàð ¿ðãýëæ îðæ èðäýã” ãýæ áèëýý. Äóíäãîâü àéìãèéí çàñàã äàðãûí òàìãèéí ãàçàð ýõíýðòýéãýý õàìò àæèëëäàäàã í.Áàÿðòûíõ õýìýýõ èéì íýã ñàéõàí ñýòãýëòýé àéëòàé òàíèëöàæ, áàñ áàðàã ë îðîé á¿ð õîîëíîîñ íü áóóäàí, ãàëûí õàëóóí èë÷èíä õýñýã íîçîîðîí ñóóäàã áàéëàà. Íýã îðîé: “×àìàéã àÿãà õîîë èäýýä çààâàë îðîíä íü íýã ç¿éë áàðüæ èð ãýýã¿é ø¿¿ äýý” ãýñýí óòãàòàé ¿ã õýëýõýä íü “Áè àâñàí áîë îðîíä íü ºãºõ ¸ñòîé” ãýñýí îð÷èí ¿åèéí òîîöîî øèíãýñýí çàíãàà íýã áîäîæ ¿çýæ, áàñ òîîöîîíîîñ àíãèä õàðàìã¿é ñàéõàí ñýòãýë, çî÷ëîìòãîé çàí ìàíàé àðä ò¿ìýíä ýðòíýýñ áàñ áàéñíûã íýã ýðãýæ ñàíàõàä ñýòãýëä íýã ë ýðòíèé, ýðõýì íàíäèí ç¿éë çóðñõèéõ øèã áîëëîî.  

Ñ¿õáààòàðò àéìàãò

ÈÕ ÑÀÍÀÑÀÍ ÃÀÇÀÐ…

Õ¿ñ÷ áàéñàí ãàçàð ðóóãàà ÿâàõ áîëîìæ îëäëîî. Ýíý áîë Ñ¿õáààòàð àéìãèéí Áàðóóí-Óðò. Ñ¿õáààòàðò î÷èæ ¿çýõèéã õ¿ñýõ øàëòãààí áàéñàí þì.

Õýíòèéí íóòãààñ ãàð÷, Ñ¿õáààòàð àéìãèéí íóòàãò îðîõ ¿åýñ àâòîáóñíû öîíõîîð áàéãààä ë íýã òîãîðóó õàðàãäàæ ýõëýâ. Çàìûí õàæóóãèéí íýã òîãòìîë óñàíä áààõàí òîãîðóó, íýëýýä õýäýí àäóó õàìòäàà çîãñîî õàðàãäëàà. Ýíý áîë 6 ñàðûí ñ¿¿ë ¿å ë äýý. Óëààíáààòàðààñ ºã뺺 8.00 öàãò õºäºëæ Áàðóóí-Óðòàä îðîé 21.00 öàã äºõ¿¿ëýýä îðîõ õ¿ðòýë áàðàã äóãõèéëã¿é öîíõîîð øèðòýí ÿâàõäàà ìàíàé îðíû ãàçàð íóòãèéã ãàäààäûíõàí “Ìîíãîëûí òàë” ãýæ íýðëýýä áàéäãèéí ó÷ðûã áîäîæ ¿çýâ. Íýýðýí ë íýëýýä õýäýí àéìãèéí íóòàã ðóó ÿâæ áàéõàä õààÿà õýñýãõýí ìîä äàéðàëäàâ÷, èõýíäýý ë õýýð, òàëàðõàã ãàçàð ¿ðãýëæèëñýýð áàéäàã.  

Ìîä áîëñîí óóëñûí äóíä, øóãóé äîòîð ºññºí õ¿íèé õóâüä õýýð òàëààñ íýýñýí õàìãèéí ãàéõàìøèãòàé ç¿éë òýíãýð. Òýíãýð ¿¿ëíèé ¿çýñãýëýí. ¯¿ë ÿìàð ãî¸, õàðààä ë áàéìààð ¿çýñãýëýíã á¿ðä¿¿ëæ áîëäãèéã Õýíòèé, Ñ¿õáààòàðûí íóòãààñ ë àíõ ìýäýðñýí. Èõ ñàíàñàí ãàçàð 9 øºíº õîîñîí ãýæ. Ìîðäîõûí õàçãàé ãýìýýð ç¿éë áîëñíûã çàìäàà ë ìýäýæ, Áàðóóí-Óðòàä áóóñàí îðîéãîîñ òààã¿é ç¿éë òîõèîëäëîî. Ìàãàäã¿é õ¿íýýñ òóñëàìæ õ¿ñýõýýðã¿é áàéäàëä áàéñàí áîë çàðèì íýã õ¿íèé çàíã ìýäðýõã¿é áàéæ áàéãààä ë èðýõ áàéñàí áèç. Ãýõäýý ýíý íü “Ñ¿õáààòàðûíõàí á¿ãä íýã òèéìýðõ¿¿” ãýñýí ¿ã áèø ãýäýãò èòãýæ áàéíà. “Óóëûí ìîä óðòòàé áîãèíîòîé, îëîí õ¿í ñàéíòàé ìóóòàé” ãýäýã÷ëýí ä¿¿ áèä õî¸ðò òóñëàõ ñàéí îõèíòîé äàéðàëäñàí. Ñ¿õáààòàð àéìãèéí òºâ Áàðóóí-Óðò Ñ¿õáààòàðûí òàëáàéòàé. 4 äýõ Ñ¿õáààòàðûí õºøººòýé òàëáàé äýýðýý õºë òàâüæ ¿çýæ áóé ìààíü ýíý.  

“Òàíàé ýíä îéð õàâüöàà ãîëòîé þó?” ãýñýí àñóóëòàíäàà “Ãîëòîé áàéëã¿é ÿàõàâ äýý. Õîòûí áàðóóí òàëä Áàðóóí- Óðòûí ãîë ãýæ áèé” ãýñýí àì áàðäàì  õàðèóëò àâààä áàÿðëàí çîðüæ î÷âîë… Òºñººëºë ìààíü 75õóâü, 50 õóâü ÷ áèø á¿ð 100 õóâü øàõóó íóðàí óíàõ íü òýð. Ãîë ÷, ãîðõè ÷ áèø òóí, òóí íàðèéõàí (ìàãàäã¿é îéðäîî áîðîî îðîîã¿éãýýñ áàéõ ë äàà), äîîãóóð íü óðñãàëûã íü áîîãîîä çîãñîî÷èõñîí áîëîõîîð çà äàà áàðàã øàëáààã ãýæ õýëýõýä áóðóóäàõã¿é áîë÷èõñîí, ìýëõèé øààãèëäñàí óñ áàéâ. Àéìãèéí ìóçåé õàðèí ñàéõàí ñàíàãäëàà. Ãàíöààðàà àòëàà àíõ óäàà ë òàéáàðëàã÷òàéãààð ìóçåé ¿çýâ. ªìíº íü ýíä òýíä ìóçåé ¿çýõäýý ¿çìýðèéí ó÷ðûã îëîõ ãýæ õý÷íýýí øèðòýí àæèãëàâ÷, òºäèé ë îëîí ç¿éë ìýäýæ àâ÷ ÷àääàãã¿é áàéæýý. Äàðüãàíãà óð÷óóäààðàà áàñ àëäàðòàé þì áèëýý. Òýäíèé îëîí á¿òýýë àéìãèéíõ íü ìóçåéä áèé. Òýð äóíäàà øàäàð ñàéä ×.Óëààíû õàäàì ààâ, óðàí ãàðòíû á¿òýýë ãýæ òàéëáàðëàã÷ íü îëîí ¿çìýðèéã çààí õàðóóëæ áàéâ. Ýíý ìóçåéä ìºí õî¸ð õ¿í ÷óëóó õýýðýýñ àâ÷èð÷ òàâüæýý. Ýíý íü àíõ óäàà õ¿í ÷óëóó ¿çýõ çàâøààí îëãîâ. Ìóçåéí ãàäíà æàíæèí Ñ¿õáààòàðûí àìüäàð÷ áàéñàí ãýð áàéâ. Àíõ î÷îîä áóóäàëëàõ ãàçàðòàé õîëáîîòîéãîîð áóäèëæ áàéñàí ÷ ÿâààíäàà ó÷ðàà îëæ, 7 õîíîã äàâñã¿é áîëîâ÷ õàëóóí, ñàéõàí öàéã íü óóæ áàéãààä Áàðóóí-Óðòààñ áóöëàà. Ç¿¿í ç¿ãò áàéäàã Áàðóóí-Óðò ò¿ð áàÿðòàé.  

Õºâñãºëä

ØÓÓÄ Ë ÒÝÍÄ ¯ËÄ×ÈÕÌÝÝÐ

Àëàãäààãà ìàøèíä äàéðóóë÷èõàà øàõàí çàìààñ ãàðàí ã¿éæ áàéãàà íü ìàøèíû ãýðýëä áàéãààä ë íýã ¿çýãäýâ. Íýã “Ýðõèé ìýðãýí” á¿ð äàéðóóë÷èõàâ óó, ÿàâ, ç¿ðõ ïàë õèéãýýä ÿâ÷èõëàà. Àëàãäààãà òºäèéã¿é òóóëàéíóóä ÷ ìàøèíû ãýðýëä ã¿éæ áàéãàà íü õàðàãäëàà. Çàðàà ÷ èíãýýä ÿâæ áàéäàã ãýíý. Íàìðûí ýíý ñýð¿¿í øºíº ìèíèé áèå Õºâñãºë àéìãèéã çîðèí ÿâæ áàéãàà íü ýíý. Ñàíàñíûã áîäîõîä òèéì ÷ óäààí ÿâñàíã¿é. Îðîé 18.00 öàãèéí îð÷èì ÓÁ-ààñ ãàðààä ìàðãààø ºäºð 11.00 öàãèéí ¿åä ̺ðºí ð¿¿ îð÷èõñîí.  

Õºâñãºë àéìãèéã Õºâñãºë íóóðààð ë òºñººëæ áàéñàí áîë ¿¿íýýñ ãàäíà ãîë óñ ýëáýãòýé ãàçàð ãýäýã íü ýõíýýñýý ë ìýäðýãäýâ. Ýõëýýä Ñýëýíãý ìºðºí äàéðàëäàíà. ªðãºí ñàéõàí {áàéñàí?} Ñýëýíãèéí óñíààñ àìñààä öààø ÿâëàà. Çàìä îëîí àíãèð õºâñºí íóóð äàéðàëäñàí íü À÷ìàã ãýäýã íýðòýé íóóð áàéëàà. .Î÷ñîí ºäðèéí ìàðãààø õîéøëóóëæ, òàñàëæ áîëøã¿é ÷óõàë àæèëòàé áàéñàí ÷ íýãä õàìàã õ¿ñýë Õºâñãºë íóóð ðóó òýì¿¿ëæ, õàÿàíä íü øàõóó èð÷èõýýä ¿çýæ ÷àäàõã¿é áóöíà ãýæ áîäîõîä ãàñëàíòàé ñàíàãäààä, õî¸ðò ìàðãààø ºã뺺 íü àìæààä áóöàí èðæ ÷àäàõ áàéõ ãýæ íàéäàí ̺ðºí㺺ñ õîéø 100 îð÷èì êì-ò áàéäàã Õàòãàë ñóìûã çîðèí ãàðëàà.

Çîð÷èã÷äûí äóíä Õàòãàë ñóìûí èðãýí “àðæãàð” Ëõàãâàñ¿ðýí õýìýýõ ìýíäòýé óñòàé, äóóòàé øóóòàé ñàéõàí àõìàä ÿâñàí íü õàëóóí äóëààí, èíýýä íàðãèàíààð ä¿¿ðýí óóð àìüñãàëûã áèé áîëãîâ. Òýðáýýð ÓÁ-ò î÷îîã¿é áàðàã 20-èîä æèë áîëñîí ãýñýí. Õîòûíõîíòîé ÷ þìóó, àéìãèéíõàíòàé íýã óíààíä ñóóæ ÿâàõäàà èéíõ¿¿ õýçýýíèé òàíèë íàéçóóäòàéãàà ÿâæ áàéãàà þì øèã áàéæ ¿çýýã¿é þì øèã ñàíàãäàæ áàéñàí. Áýëýí öýöýí ¿ãòýé Ëõàãâàñ¿ðýí ãóàé õ¿ì¿¿ñèéí õ¿ñýëòýýð áàðàã 100-ààä óäàà áýð ãóéæ, õîñûí àìüäðàëûã õîëáîí ºã÷ áàéæýý. Íýã óäàà áýð ãóéõààð ÿâæ áàéõ çàìäàà õàäãàà õàÿ÷èõñàí, íýã óäàà ãóéõààð î÷ñîí áýð íü àéëûí ýõíýð áîë÷èõñîí áàéñàí çýðýã õºãòýé, á¿òýëã¿é ÿâäëóóä òîõèîëäîæ áàéæ. Òóõàéí ¿åä àñóóäëûã õýðõýí çîõèöóóëñàí òóõàéãàà ÷ áèäýíä ñîíèðõóóëàí ÿðüæ ÿâëàà. “Ýíä çààâàë áýð ãóéæ áàéæ ñóóäàã þì óó?” ãýæ ãàéõàõàä ìààíü: “Òýãýëã¿é ÿàõàâ” ãýæ ººäººñ ãàéõàâ. ̺ðºí㺺ñ Õàòãàë îðîõ çàìä áàñ íýã ñàéõàí íóóð äàéðàëäñàí íü Ýðõýë ãýäýã íýðòýé àæ. Èíãýýä Õàòãàë õ¿ðòýëõ 3 öàã îð÷ìûí õóãàöààã öàéëãàí çàí, çºâ ¿çýë áîäîëòîé Ëõàãâàñ¿ðýí ãóàéí çîãñîëòã¿é ÿðèõûã ñîíñ÷, óéòãàðëàõ çàéã¿é èíýýæ õºõºðñººð ºí㺺ðººñºí.

Õàòãàëä î÷èíãóóò õàÿà õÿçãààðã¿é öýëýëöýõ Õºâñãºë íóóð õàðàãäàõ þì øèã òºñººëºí, áàÿð õººðºº áàãòààæ ÿäàí î÷ñîí ìààíü áóðóóòàæ, íóóðûí óðä òîõîéã ë õàðàâ. Ýíäýýñ Ýãèéí ãîë ýõ àâàí óðàãø óðñäàã þì áèëýý. Íàìàð áîëñîí òóë Õàòãàëûí äýðãýäýõ íóóðûí ýðãèéí óñàí çàìûí çîãñîîë äýýð óñàí îíãîöíóóä ÷èìýýã¿é çîãñîæ áàéëàà. Õýäèéãýýð ¿ç¿¿ð íü õàðàãäàõã¿é ìýëòèéõ õýñãèéã íü õàðæ ÷àäààã¿é ÷ ãýëýý Õºâñãºë íóóðûã õàðàààä ÿìàð ñýòãýãäýë òºðñºí áý ãýâýë: Øóóä òýíä ¿ëäýõ! Õàòãàëààñ õîéøîî õýäýí êì ÿâæ áàéæ õ¿ññýí ç¿éëýý õàðæ ÷àäàõ áàéæýý. 1990-ýýä îíîîñ õîéø Õàòãàë ñóì öàõèëãààíã¿é áàéãàà þì áàéíà. Ýíý çóí Õàòãàëûí õýñýã çàëóó õîéøîî Ýðõ¿¿ä î÷èí õóâàíöðûí ¿éëäâýðòýé àæèëëàñàí ÷ àæèë íü õ¿íä, öàëèí òààðóó, ÿàõàâ ãàçàð ¿ç÷èõýýä ë èðæýý.  

 Àéìãèéí òºâ¿¿äýýñ ÿëãààòàé íü Õºâñãºë àéìãèéí òºâ ̺ðºíä îðîí ñóóöíû áàéøèíãóóä áàðàã áàéõã¿é, ãýõäýý áàñ ãýð ÷ öººõºí. Õ¿ì¿¿ñ íü áàðàã á¿ãä õàøàà áàéøèíä ñóóäàã. Áàéøèíãóóä íü õîîðîíäîî àäèëõàí, ä¿íçýí, àÿòàéõàí, óëààí õ¿ðíýýð áóäñàí. ̺ðºíãèéí ýìýãòýé÷¿¿ä òýìýýíèé íîîñîí õóâöàñ èõ ºìñºæ ÿâàà íü àæèãëàãäñàí.  Äýëãýð ìºðíèé õºâººíäÄýãýæ äýðâýæ ºñ뺺 人 ãýæ ýõýëäýã äóó áèé. ̺ðºí ñóìûí ÿã áàðóóí òàëûã Äýëãýð ìºðºí ýìæèí óðñäàã. Õºâñãºëèéã õàìãèéí îëîí õ¿í àìòàé, òîì àéìàã ãýæ áàéñàí. Òèéìäýý ÷ àéìãèéí òºâ ̺ðºí ñóì ÷ òîì, òîì òîì äýëã¿¿ð¿¿äòýé, òîì çàõòàé, òîì æèéï¿¿äòýé, îëîí çî÷èä áóóäàëòàé, áàñ ÿã õîòûíõ øèã êîíäóêòîð íü çàðëàí õàøõèðäàã ìèêðî àâòîáóñòàé. Çàõààñ íü óòñàí çàãàñ, Äàðõàäûí öàãààí ààðóóë, øèðãýýìýë (áÿñëàãòàé òºñòýé), “Èõ òàéãà” öàé, àíüñ, àíüñíû ÷àíàìàë… õóäàëäàí àâ÷ áîëíî. Õºâñãºëººñ áóöàõ áîëëîî. Õºâñãºë àéìàã, òýãýýä Õàòãàë ðóó ãàäààäûí æóóë÷èä òºäèéã¿é, ìàíàé óñûí èðãýä ººðñ人 ÷ áàðàã õîò, àéìàã á¿ðýýñ àìðàõààð çîðèí î÷äîã. Ãýòýë ̺ðºí õ¿ðòýëõ çàì ÷, öààøàà ÷ Õàòãàë õ¿ðýõ çàì ÷ áàðòààòàé øîðîîí çàì þì áèëýý. Çà èíãýýä ̺ðºí㺺ñ çàéã¿é øàõàì ÷èõñýí ôóðãîíä ñóóí ÿâñààð Òýýâðèéí òîâ÷îîí äýýð èðæ áóóëàà.