human touch

“ìîíãîë ãàçàð ìèíü óóæèì þìàà”

                   “ÌÎÍÃÎË ÃÀÇÀÐ ÌÈÍÜ ÓÓÆÈÌ ÞÌÀÀ”

Ìèíèé çàìûí áÿöõàí òýìäýãëýëèéã ñîíèðõíî óó. Ýíý òýìäýãëýëèéíõýý ãàð÷ãààð  ººðèéí õ¿íäýëæ, õàéðëàäàã èõ çîõèîë÷ Ä.Íàöàãäîðæ ãóàéí íýãýí ºã¿¿ëýë äîòîðõ  ºã¿¿ëáýðèéã çýýëäýí àâ÷ òàâüëàà. Ýíý º÷¿¿õýí òýìäýãëýëýý áè “Õ¿ì¿¿ñèéí àìüäðàë”-ä àæèëëàæ áàéõäàà òàâüæ áàéñàí þì. Ðåäàêòîðëàñàí õ¿í ãàð÷ãèéã íü ñîëü÷èõñîíûã ýñ òîîöâîë õýâýýðýý ãàðñàí. Ç¿ãýýð ÷ ñîëèîã¿é Õºâñãºë àéìàãò î÷ñîí òýìäýãëýëèéã: “Òºðñºí íóòãàà ìàðòààä òýíä ¿ëäìýýð ñàíàãäñàí.” ãýýä ãàð÷èãëà÷èõñàí áàéæ áèëýý. Òýð ¿åä: “ßàíàà õ¿í óíøààä þó ãýæ áîäîõ þì áý? Áè ÿìàð ÷ ñàéõàí íóòàã áàéñàí òºðñºí íóòãàà ìàðòàõã¿éø äýý” ãýæ áîäîæ áàéñàí ÷ þó õýëæ ÷àäààã¿é. Ìèíèé ë äîðîé íîîìîéãèéíõ äîî. 

ÄÓÍÄÃÎÂÜÄ

“ÍÓÒÃÈÉÍ ÌÈÍÜ ÑÀËÕÈ ¯ÍÝÐÒÝÆ ÁÀÉÍÀ”

Äàõèàä ë çàìä ãàð÷, äàõèàä ë ç¿ðõ áàÿðòàéãààð öîõèëëîî. Äóíäãîâü àéìãèéí òºâ Ìàíäàëãîâèéã çîðèí ãàð÷ áàéãàà ìààíü ýíý.  Ìàíàé ôóðãîí çàìààñàà 3 øàë ñîãòóó õ¿í àâ÷, ýñðýã òàëûí âàíäàí äýý𠺺人ñ õàðóóëàí ñóóëãàõ õ¿ðòýë çàìä ãàðñíû áàÿð ìààíü ä¿¿ðýí õýâýýð áàéâ. Òàíüäàã õ¿íòýéãýý õàìò ÿâààã¿é áîë “ÿàæ ñîãòóó õ¿ì¿¿ñòýé çàìûã òóóëíà äàà” ãýæ áîäîõîîñ Ẻí çîâëîíä àâòàõ áàéñàí áèç. ͺ㺺 ãóðâûí íýãèéã ÿðèà õººðºº äýëãýõýä íü ìèíèé áèå äóðã¿éöëýý èëýðõèéëýí ¿ã äóóãàðàëã¿é ÷èõýâ÷íèé õºãæèì ñîíñîîä æèø¿¿ õàðæ ÿâàâ. Õýä ãóðâàí öàã äàâõèñíû äàðàà óíàà ìààíü õàâðûí õ¿éòýí ñàëõèíä õýñýã çîãñîõîä õî¸ð ñîãòóó õ¿í ãàðààä: “Íóòãèéí ñàëõè ¿íýðòýæ áàéíà” ãýöãýýâ. Óäàëã¿é êîñòþì, ïèäæàêòàé òýð õî¸ð õ¿í õîòûíõ áîëîõûã, íýãíèéõ íü õýëñíýýð áîë: “Ǻâõºí ìºí㺠îëîõ ¿¿ðýãòýé ãýæ áîääîã äàâàðñàí ýõíýð¿¿äòýéãýý ìóóäàëö÷èõààä” íóòàãòàà î÷èí õýä õîíîã àðõèäàõ ãýýä, ìºí㺺 óðüä÷èëàí øèëæ¿¿ë÷èõýýä ÿâààã íü ìýäýâ. Íýã íü: “Õ¿¿õýä áàéõäàà àéìààð õ¿éòýíä õè÷ýýë ð¿¿ãýý ã¿éäýã áàéæ áèëýý. Ìèíèé íóòàã õàâàð ñàëõèòàé õ¿éòýí, çóí ÷ õýö¿¿, ºâºë á¿¿ð õýö¿¿” õýìýýí èíýýãýýä “Ãýõäýý ë ñàéõàí” ãýñýí þì.

Óëààíáàòàðààñ 8 öàã ãàðàí äàâõèàä Ìàíäàëãîâü îðîõ õ¿ðòýë íºãºº ãóðàâ ìààíü õýäýí óäàà ñýðæ õýñýã ÿðèà äýëãýæ áàéñíàà äîðîî ë óóí, äàõèí òàñàðñààð î÷ñîí. Íàìàéã áÿöõàí ãàéõàøðóóëñàí ç¿éë ãýâýë òýä ôóðãîíû ÷èéäýíãèéí á¿ðõ¿¿ëèéã ýðã¿¿ëæ àâààä àðõè õóíäàãëààä óó÷èõàâ. Áàñ ìýäýæ áàéõàä õýö¿¿äñýí ¿åä èë¿¿äýõã¿é ë àðãà ñóðëàà. Ãýõäýý àðõè óóõàä áèø ë äýý. Àíõ çàìä ãàðàõàä äóðã¿éöëýýñ ººð ÿìàð ÷ ñýòãýãäýë òºð¿¿ëýõã¿é áàéñàí, ÿðèà õººðººòýé ñîãòóó àõ ñ¿¿ëäýý òèéì ÷ ìóó õ¿í áèø þì øèã ñàíàãäëàà. Îíãîí áàéãàëü ñ¿éäýæ áàéãàà òóõàé ýíãèéí, òºâ ¿ãýýð ë ñîíñîæ äàññàí áîëîõîîð “Íóòãèéí áàéãàëü ñ¿éð÷ áàéíàà, õóëãàé÷” ãýñýí ¿ãèéã íü ñîíñîîä èíýý÷èõýâ. Ìýäýýæ ç¿ðõ ç¿ñýõ øèã áîëäîã ýíý ñýäýâ áèø, õàðèí ÿàæ õýëæ áàéãàà íü èíýýä õ¿ðãýñýí õýðýã.  

Äóíäãîâü ðóó ãàðàõààñ ºìíº õî¸ð ÷ õ¿í: “Õººõ, îäîî èä õàâñàðãàòàé áàéãàà ø¿¿ äýý” ãýæ õýëæ áàéñíûã èðñíèéõýý äàðàà ë ýðãýí ñàíàæ, þóíû òóõàé ÿðüñíûã íü îéëãîâ. ªíãºðºã÷ õàâàð òèéì èõ ñàëõèòàé áàéâ óó, ¿ðãýëæ èéì áàéäàã þìóó Ìàíäàëãîâü áóþó îäîîíû íýðýýðýý Ñàéíöàãààí ñóì ¿íýõýýð èõ ñàëõèòàé þì áèëýý. Áàñ: “ªã뺺íèé íàðûã íàðàíä á¿¿ áîä” ãýäýã ¿ã ýíä ºíãºðººñºí 10 îð÷èì õîíîãò, ºäºð á¿ð ÿñ õýðýãæèæ áàéëàà. ªã뺺 ñàéõàí íàðòàé, òîãòóóí áàéñíàà ¿äýýñ õîéø çààâàë ÷ ¿ã¿é ñàëõèëààä ýõýëíý, ýñâýë ¿äýýñ ºìíº ñàëõ øóóðãà áîëæ áàéñíàà ¿ä ºíãºðºõºä òîãòóóí áîë÷èõíî. Íýãýýñ èë¿¿ ÷ ýíý ìýò ººð÷ëºãäºíº.   Ìàíäàëãîâèéí òºâ òàëáàé Ñ¿õáààòàðûí õºøººòýé. Ýíý òàëáàé äýýð çîãñîîä èéø òèéøýý õàðàõàä ãóäàìæààð çàðèìäàà íàäààñ ººð íýã ÷ õ¿í ÿâæ áàéãàà õàðàãääàãã¿é áàéñàí, õààÿà íýã ìàøèí ÿâæ ºíãºðíº. Ýíä ë àíõ óäàà èíãýíèé õîîðìîã óóæ ¿çýæ, “Ìàíäàëãîâü õ¿íñ” êîìïàíèéí èíãýíèé ààðóóë, 纺õèéã èäýæ ¿çëýý. Ìàíäàëãîâèéí ìóçåéã ¿çýõýä ñàéõàí áàéñàí ÷ íýã ãàçàð öîíõíû îðîíä ÷ þìóó í¿õ òàãëàæ õàäñàí õóâàíöàð õàâòàí íààø, öààø õºäëºí ñàëõè íýâò ¿ëýýæ áàéãààã õàðñàí. Îäîîãîîð ìèíèé îðæ ¿çñýí õàìãèéí àéìààð áèåèéí òàìèðûí çààë Ìàíäàëãîâèéí õîéä çàõàä áàéäàã, øîîâäîð 5-ð äóíä ñóðãóóëèéíõ!   

Õàìààòàí ñàäíûõíûõàà äóíä áàéñàí þì øèã àéìàã ìèíèé õóâüä Äóíäãîâü áàéëàà. Àíõíû ºäºð àæëàà òàðààä çàìààðàà öàéíû ãàçàð îëîëã¿é èðýýä æèæ¿¿ðýýñ ýíý òàëààð àñóóæ áàéõûã ìààíü ñîíññîí áîëîëòîé íýã ýã÷: “Ìàíàéä ë îðîîä õîîë èä÷èõã¿é þó. Ìàíàéõ õîîëîî õèéæ áàéãàà. Íýã õ¿íèé õîîë þó áàéõàâ äýý. Õ¿¿õýä ÿâóóëààä äóóä÷èõüÿ” ãýëýý. Îãò òàíèõã¿é õ¿í ø¿¿ äýý. Õàâðûí çýâð¿¿í îðîé ï¿í õèéñýí õàëóóí ãýðò îðîîä õîîë èäýæ áàéõàä ãýðèéí ýçýí: “Áè ººðºº îõèí õ¿¿õä¿¿äòýé áîëîõîîð ýä íàð ìààíü ÿàæ ÷ ÿâàõ þì áèëýý ãýæ áîäîîä ãýðýýñýý õîë ÿâàà îõèí õ¿¿õä¿¿äýä òóñëàõ äóðòàé” ãýâ. ªºð íýã õ¿í: “Ýäíèéõ õàìààã¿é ýý. Îëîí õ¿í îðæ ãàð÷, èäýæ óóæ ÿâäàã þì”, õàðèí æèæèãõýí õ¿¿ íü: “Ìàíàéõ îëîí íèéòèéí ãàçàð áàéõã¿é þó, ãàðààøò ìàøèíàà òàâüäàã çàõèðãààíû æîëîî÷ íàð ¿ðãýëæ îðæ èðäýã” ãýæ áèëýý. Äóíäãîâü àéìãèéí çàñàã äàðãûí òàìãèéí ãàçàð ýõíýðòýéãýý õàìò àæèëëäàäàã í.Áàÿðòûíõ õýìýýõ èéì íýã ñàéõàí ñýòãýëòýé àéëòàé òàíèëöàæ, áàñ áàðàã ë îðîé á¿ð õîîëíîîñ íü áóóäàí, ãàëûí õàëóóí èë÷èíä õýñýã íîçîîðîí ñóóäàã áàéëàà. Íýã îðîé: “×àìàéã àÿãà õîîë èäýýä çààâàë îðîíä íü íýã ç¿éë áàðüæ èð ãýýã¿é ø¿¿ äýý” ãýñýí óòãàòàé ¿ã õýëýõýä íü “Áè àâñàí áîë îðîíä íü ºãºõ ¸ñòîé” ãýñýí îð÷èí ¿åèéí òîîöîî øèíãýñýí çàíãàà íýã áîäîæ ¿çýæ, áàñ òîîöîîíîîñ àíãèä õàðàìã¿é ñàéõàí ñýòãýë, çî÷ëîìòãîé çàí ìàíàé àðä ò¿ìýíä ýðòíýýñ áàñ áàéñíûã íýã ýðãýæ ñàíàõàä ñýòãýëä íýã ë ýðòíèé, ýðõýì íàíäèí ç¿éë çóðñõèéõ øèã áîëëîî.  

Ñ¿õáààòàðò àéìàãò

ÈÕ ÑÀÍÀÑÀÍ ÃÀÇÀÐ…

Õ¿ñ÷ áàéñàí ãàçàð ðóóãàà ÿâàõ áîëîìæ îëäëîî. Ýíý áîë Ñ¿õáààòàð àéìãèéí Áàðóóí-Óðò. Ñ¿õáààòàðò î÷èæ ¿çýõèéã õ¿ñýõ øàëòãààí áàéñàí þì.

Õýíòèéí íóòãààñ ãàð÷, Ñ¿õáààòàð àéìãèéí íóòàãò îðîõ ¿åýñ àâòîáóñíû öîíõîîð áàéãààä ë íýã òîãîðóó õàðàãäàæ ýõëýâ. Çàìûí õàæóóãèéí íýã òîãòìîë óñàíä áààõàí òîãîðóó, íýëýýä õýäýí àäóó õàìòäàà çîãñîî õàðàãäëàà. Ýíý áîë 6 ñàðûí ñ¿¿ë ¿å ë äýý. Óëààíáààòàðààñ ºã뺺 8.00 öàãò õºäºëæ Áàðóóí-Óðòàä îðîé 21.00 öàã äºõ¿¿ëýýä îðîõ õ¿ðòýë áàðàã äóãõèéëã¿é öîíõîîð øèðòýí ÿâàõäàà ìàíàé îðíû ãàçàð íóòãèéã ãàäààäûíõàí “Ìîíãîëûí òàë” ãýæ íýðëýýä áàéäãèéí ó÷ðûã áîäîæ ¿çýâ. Íýýðýí ë íýëýýä õýäýí àéìãèéí íóòàã ðóó ÿâæ áàéõàä õààÿà õýñýãõýí ìîä äàéðàëäàâ÷, èõýíäýý ë õýýð, òàëàðõàã ãàçàð ¿ðãýëæèëñýýð áàéäàã.  

Ìîä áîëñîí óóëñûí äóíä, øóãóé äîòîð ºññºí õ¿íèé õóâüä õýýð òàëààñ íýýñýí õàìãèéí ãàéõàìøèãòàé ç¿éë òýíãýð. Òýíãýð ¿¿ëíèé ¿çýñãýëýí. ¯¿ë ÿìàð ãî¸, õàðààä ë áàéìààð ¿çýñãýëýíã á¿ðä¿¿ëæ áîëäãèéã Õýíòèé, Ñ¿õáààòàðûí íóòãààñ ë àíõ ìýäýðñýí. Èõ ñàíàñàí ãàçàð 9 øºíº õîîñîí ãýæ. Ìîðäîõûí õàçãàé ãýìýýð ç¿éë áîëñíûã çàìäàà ë ìýäýæ, Áàðóóí-Óðòàä áóóñàí îðîéãîîñ òààã¿é ç¿éë òîõèîëäëîî. Ìàãàäã¿é õ¿íýýñ òóñëàìæ õ¿ñýõýýðã¿é áàéäàëä áàéñàí áîë çàðèì íýã õ¿íèé çàíã ìýäðýõã¿é áàéæ áàéãààä ë èðýõ áàéñàí áèç. Ãýõäýý ýíý íü “Ñ¿õáààòàðûíõàí á¿ãä íýã òèéìýðõ¿¿” ãýñýí ¿ã áèø ãýäýãò èòãýæ áàéíà. “Óóëûí ìîä óðòòàé áîãèíîòîé, îëîí õ¿í ñàéíòàé ìóóòàé” ãýäýã÷ëýí ä¿¿ áèä õî¸ðò òóñëàõ ñàéí îõèíòîé äàéðàëäñàí. Ñ¿õáààòàð àéìãèéí òºâ Áàðóóí-Óðò Ñ¿õáààòàðûí òàëáàéòàé. 4 äýõ Ñ¿õáààòàðûí õºøººòýé òàëáàé äýýðýý õºë òàâüæ ¿çýæ áóé ìààíü ýíý.  

“Òàíàé ýíä îéð õàâüöàà ãîëòîé þó?” ãýñýí àñóóëòàíäàà “Ãîëòîé áàéëã¿é ÿàõàâ äýý. Õîòûí áàðóóí òàëä Áàðóóí- Óðòûí ãîë ãýæ áèé” ãýñýí àì áàðäàì  õàðèóëò àâààä áàÿðëàí çîðüæ î÷âîë… Òºñººëºë ìààíü 75õóâü, 50 õóâü ÷ áèø á¿ð 100 õóâü øàõóó íóðàí óíàõ íü òýð. Ãîë ÷, ãîðõè ÷ áèø òóí, òóí íàðèéõàí (ìàãàäã¿é îéðäîî áîðîî îðîîã¿éãýýñ áàéõ ë äàà), äîîãóóð íü óðñãàëûã íü áîîãîîä çîãñîî÷èõñîí áîëîõîîð çà äàà áàðàã øàëáààã ãýæ õýëýõýä áóðóóäàõã¿é áîë÷èõñîí, ìýëõèé øààãèëäñàí óñ áàéâ. Àéìãèéí ìóçåé õàðèí ñàéõàí ñàíàãäëàà. Ãàíöààðàà àòëàà àíõ óäàà ë òàéáàðëàã÷òàéãààð ìóçåé ¿çýâ. ªìíº íü ýíä òýíä ìóçåé ¿çýõäýý ¿çìýðèéí ó÷ðûã îëîõ ãýæ õý÷íýýí øèðòýí àæèãëàâ÷, òºäèé ë îëîí ç¿éë ìýäýæ àâ÷ ÷àääàãã¿é áàéæýý. Äàðüãàíãà óð÷óóäààðàà áàñ àëäàðòàé þì áèëýý. Òýäíèé îëîí á¿òýýë àéìãèéíõ íü ìóçåéä áèé. Òýð äóíäàà øàäàð ñàéä ×.Óëààíû õàäàì ààâ, óðàí ãàðòíû á¿òýýë ãýæ òàéëáàðëàã÷ íü îëîí ¿çìýðèéã çààí õàðóóëæ áàéâ. Ýíý ìóçåéä ìºí õî¸ð õ¿í ÷óëóó õýýðýýñ àâ÷èð÷ òàâüæýý. Ýíý íü àíõ óäàà õ¿í ÷óëóó ¿çýõ çàâøààí îëãîâ. Ìóçåéí ãàäíà æàíæèí Ñ¿õáààòàðûí àìüäàð÷ áàéñàí ãýð áàéâ. Àíõ î÷îîä áóóäàëëàõ ãàçàðòàé õîëáîîòîéãîîð áóäèëæ áàéñàí ÷ ÿâààíäàà ó÷ðàà îëæ, 7 õîíîã äàâñã¿é áîëîâ÷ õàëóóí, ñàéõàí öàéã íü óóæ áàéãààä Áàðóóí-Óðòààñ áóöëàà. Ç¿¿í ç¿ãò áàéäàã Áàðóóí-Óðò ò¿ð áàÿðòàé.  

Õºâñãºëä

ØÓÓÄ Ë ÒÝÍÄ ¯ËÄ×ÈÕÌÝÝÐ

Àëàãäààãà ìàøèíä äàéðóóë÷èõàà øàõàí çàìààñ ãàðàí ã¿éæ áàéãàà íü ìàøèíû ãýðýëä áàéãààä ë íýã ¿çýãäýâ. Íýã “Ýðõèé ìýðãýí” á¿ð äàéðóóë÷èõàâ óó, ÿàâ, ç¿ðõ ïàë õèéãýýä ÿâ÷èõëàà. Àëàãäààãà òºäèéã¿é òóóëàéíóóä ÷ ìàøèíû ãýðýëä ã¿éæ áàéãàà íü õàðàãäëàà. Çàðàà ÷ èíãýýä ÿâæ áàéäàã ãýíý. Íàìðûí ýíý ñýð¿¿í øºíº ìèíèé áèå Õºâñãºë àéìãèéã çîðèí ÿâæ áàéãàà íü ýíý. Ñàíàñíûã áîäîõîä òèéì ÷ óäààí ÿâñàíã¿é. Îðîé 18.00 öàãèéí îð÷èì ÓÁ-ààñ ãàðààä ìàðãààø ºäºð 11.00 öàãèéí ¿åä ̺ðºí ð¿¿ îð÷èõñîí.  

Õºâñãºë àéìãèéã Õºâñãºë íóóðààð ë òºñººëæ áàéñàí áîë ¿¿íýýñ ãàäíà ãîë óñ ýëáýãòýé ãàçàð ãýäýã íü ýõíýýñýý ë ìýäðýãäýâ. Ýõëýýä Ñýëýíãý ìºðºí äàéðàëäàíà. ªðãºí ñàéõàí {áàéñàí?} Ñýëýíãèéí óñíààñ àìñààä öààø ÿâëàà. Çàìä îëîí àíãèð õºâñºí íóóð äàéðàëäñàí íü À÷ìàã ãýäýã íýðòýé íóóð áàéëàà. .Î÷ñîí ºäðèéí ìàðãààø õîéøëóóëæ, òàñàëæ áîëøã¿é ÷óõàë àæèëòàé áàéñàí ÷ íýãä õàìàã õ¿ñýë Õºâñãºë íóóð ðóó òýì¿¿ëæ, õàÿàíä íü øàõóó èð÷èõýýä ¿çýæ ÷àäàõã¿é áóöíà ãýæ áîäîõîä ãàñëàíòàé ñàíàãäààä, õî¸ðò ìàðãààø ºã뺺 íü àìæààä áóöàí èðæ ÷àäàõ áàéõ ãýæ íàéäàí ̺ðºí㺺ñ õîéø 100 îð÷èì êì-ò áàéäàã Õàòãàë ñóìûã çîðèí ãàðëàà.

Çîð÷èã÷äûí äóíä Õàòãàë ñóìûí èðãýí “àðæãàð” Ëõàãâàñ¿ðýí õýìýýõ ìýíäòýé óñòàé, äóóòàé øóóòàé ñàéõàí àõìàä ÿâñàí íü õàëóóí äóëààí, èíýýä íàðãèàíààð ä¿¿ðýí óóð àìüñãàëûã áèé áîëãîâ. Òýðáýýð ÓÁ-ò î÷îîã¿é áàðàã 20-èîä æèë áîëñîí ãýñýí. Õîòûíõîíòîé ÷ þìóó, àéìãèéíõàíòàé íýã óíààíä ñóóæ ÿâàõäàà èéíõ¿¿ õýçýýíèé òàíèë íàéçóóäòàéãàà ÿâæ áàéãàà þì øèã áàéæ ¿çýýã¿é þì øèã ñàíàãäàæ áàéñàí. Áýëýí öýöýí ¿ãòýé Ëõàãâàñ¿ðýí ãóàé õ¿ì¿¿ñèéí õ¿ñýëòýýð áàðàã 100-ààä óäàà áýð ãóéæ, õîñûí àìüäðàëûã õîëáîí ºã÷ áàéæýý. Íýã óäàà áýð ãóéõààð ÿâæ áàéõ çàìäàà õàäãàà õàÿ÷èõñàí, íýã óäàà ãóéõààð î÷ñîí áýð íü àéëûí ýõíýð áîë÷èõñîí áàéñàí çýðýã õºãòýé, á¿òýëã¿é ÿâäëóóä òîõèîëäîæ áàéæ. Òóõàéí ¿åä àñóóäëûã õýðõýí çîõèöóóëñàí òóõàéãàà ÷ áèäýíä ñîíèðõóóëàí ÿðüæ ÿâëàà. “Ýíä çààâàë áýð ãóéæ áàéæ ñóóäàã þì óó?” ãýæ ãàéõàõàä ìààíü: “Òýãýëã¿é ÿàõàâ” ãýæ ººäººñ ãàéõàâ. ̺ðºí㺺ñ Õàòãàë îðîõ çàìä áàñ íýã ñàéõàí íóóð äàéðàëäñàí íü Ýðõýë ãýäýã íýðòýé àæ. Èíãýýä Õàòãàë õ¿ðòýëõ 3 öàã îð÷ìûí õóãàöààã öàéëãàí çàí, çºâ ¿çýë áîäîëòîé Ëõàãâàñ¿ðýí ãóàéí çîãñîëòã¿é ÿðèõûã ñîíñ÷, óéòãàðëàõ çàéã¿é èíýýæ õºõºðñººð ºí㺺ðººñºí.

Õàòãàëä î÷èíãóóò õàÿà õÿçãààðã¿é öýëýëöýõ Õºâñãºë íóóð õàðàãäàõ þì øèã òºñººëºí, áàÿð õººðºº áàãòààæ ÿäàí î÷ñîí ìààíü áóðóóòàæ, íóóðûí óðä òîõîéã ë õàðàâ. Ýíäýýñ Ýãèéí ãîë ýõ àâàí óðàãø óðñäàã þì áèëýý. Íàìàð áîëñîí òóë Õàòãàëûí äýðãýäýõ íóóðûí ýðãèéí óñàí çàìûí çîãñîîë äýýð óñàí îíãîöíóóä ÷èìýýã¿é çîãñîæ áàéëàà. Õýäèéãýýð ¿ç¿¿ð íü õàðàãäàõã¿é ìýëòèéõ õýñãèéã íü õàðæ ÷àäààã¿é ÷ ãýëýý Õºâñãºë íóóðûã õàðàààä ÿìàð ñýòãýãäýë òºðñºí áý ãýâýë: Øóóä òýíä ¿ëäýõ! Õàòãàëààñ õîéøîî õýäýí êì ÿâæ áàéæ õ¿ññýí ç¿éëýý õàðæ ÷àäàõ áàéæýý. 1990-ýýä îíîîñ õîéø Õàòãàë ñóì öàõèëãààíã¿é áàéãàà þì áàéíà. Ýíý çóí Õàòãàëûí õýñýã çàëóó õîéøîî Ýðõ¿¿ä î÷èí õóâàíöðûí ¿éëäâýðòýé àæèëëàñàí ÷ àæèë íü õ¿íä, öàëèí òààðóó, ÿàõàâ ãàçàð ¿ç÷èõýýä ë èðæýý.  

 Àéìãèéí òºâ¿¿äýýñ ÿëãààòàé íü Õºâñãºë àéìãèéí òºâ ̺ðºíä îðîí ñóóöíû áàéøèíãóóä áàðàã áàéõã¿é, ãýõäýý áàñ ãýð ÷ öººõºí. Õ¿ì¿¿ñ íü áàðàã á¿ãä õàøàà áàéøèíä ñóóäàã. Áàéøèíãóóä íü õîîðîíäîî àäèëõàí, ä¿íçýí, àÿòàéõàí, óëààí õ¿ðíýýð áóäñàí. ̺ðºíãèéí ýìýãòýé÷¿¿ä òýìýýíèé íîîñîí õóâöàñ èõ ºìñºæ ÿâàà íü àæèãëàãäñàí.  Äýëãýð ìºðíèé õºâººíäÄýãýæ äýðâýæ ºñ뺺 人 ãýæ ýõýëäýã äóó áèé. ̺ðºí ñóìûí ÿã áàðóóí òàëûã Äýëãýð ìºðºí ýìæèí óðñäàã. Õºâñãºëèéã õàìãèéí îëîí õ¿í àìòàé, òîì àéìàã ãýæ áàéñàí. Òèéìäýý ÷ àéìãèéí òºâ ̺ðºí ñóì ÷ òîì, òîì òîì äýëã¿¿ð¿¿äòýé, òîì çàõòàé, òîì æèéï¿¿äòýé, îëîí çî÷èä áóóäàëòàé, áàñ ÿã õîòûíõ øèã êîíäóêòîð íü çàðëàí õàøõèðäàã ìèêðî àâòîáóñòàé. Çàõààñ íü óòñàí çàãàñ, Äàðõàäûí öàãààí ààðóóë, øèðãýýìýë (áÿñëàãòàé òºñòýé), “Èõ òàéãà” öàé, àíüñ, àíüñíû ÷àíàìàë… õóäàëäàí àâ÷ áîëíî. Õºâñãºëººñ áóöàõ áîëëîî. Õºâñãºë àéìàã, òýãýýä Õàòãàë ðóó ãàäààäûí æóóë÷èä òºäèéã¿é, ìàíàé óñûí èðãýä ººðñ人 ÷ áàðàã õîò, àéìàã á¿ðýýñ àìðàõààð çîðèí î÷äîã. Ãýòýë ̺ðºí õ¿ðòýëõ çàì ÷, öààøàà ÷ Õàòãàë õ¿ðýõ çàì ÷ áàðòààòàé øîðîîí çàì þì áèëýý. Çà èíãýýä ̺ðºí㺺ñ çàéã¿é øàõàì ÷èõñýí ôóðãîíä ñóóí ÿâñààð Òýýâðèéí òîâ÷îîí äýýð èðæ áóóëàà.