human touch

ÝÍÝ ÁÎË ÌÈÍÈÉ ÒªÐÑªÍ ÍÓÒÀÃ…

ÝÍÝ ÁÎË ÌÈÍÈÉ ÒªÐÑªÍ ÍÓÒÀÃ… 

2005 îíä íàäàä ñýòãýë ãîíñãîð ¿å öººíã¿é òîõèîëäîæ áàéñàí ÷ ¿íýõýýð îíöãîé ñàéõàí æèë áîëñîí þì. “Òºâ”-ººñ ººð àéìàã ¿çýýã¿é ìèíèé áèå ýíý ë îíä àíõ óäàà õîëûí çàìä ãàð÷ ¿çñýí òºäèéã¿é á¿ð õýä õýäýí àéìãèéí òºâä î÷èí, áàñ ÷ ¿ã¿é íýëýýí õýä õîíîæ ¿çëýý. Õàìãèéí àíõ Ñýëýíãý àéìãèéí Ñ¿õáààòàð ñóìûã çîðüñîí þì.  

ÑÝËÝÍÃÝÄ 

ÎÐÕÎÍ ÃÎËÛÍ ÓÑÛà ÁÈØ, ̪ÑÈÉà ¯ÇÑÝÍ ÌÈÍÜ 

¯íýíäýý áè õîë ÿâæ ¿çýýã¿é áàéëàà. Îëîí æèë íýã ë ìàðøðóòààð àìüäàðñàí áîëîâ÷ õýçýý íýãýí öàãò õîëûí çàìä æîëîî çàëæ, ¿çýýã¿é ãàçðóóäààðàà î÷èõ áîëíî ãýäýãò èòãýäýã áàéñàí þì. Òèéì ÷ áîëîõîîð àíõ óäàà ãàëò òýðýãíèé òîõèëîã, äóëààõàí êóïåä îðîõîä ¿ëãýðèéí ìýò ñýòãýãäýë òºðñºí ø¿¿. Ýíý áîë ìèíèé ìºðººäëèéí áèåëýë áàéñàí áîëîõîîð ë òýð. Ãàëò òýðãýíä 纺ëºí á¿¿âýéëýãäýí ÿâæ áàéõàä ýíý ë ÷èãýýðýý ¿¿ðä ÿâààä áàéìààð ñàíàãäàæ áàéëàà. ¯¿íèé çýðýãöýý òóóëæ ÿâàà çàìàà ñàéí õàðæ àâàõûã õè÷ýýæ áàéñàí.  

Õ¿íèé àìüäðàëä íýãýí õýâèéí óðò ñààðàë ºäð¿¿ä îëîíòàà òîõèîëääîã ÷ áàñ àëòàí, ìºíãºí ¿å ÷ òîõèîäîã. Àíõ óäàà êóïå äîòîð ãàíöààðõíàà, äóðààðàà àÿëàí ÿâæ áàéñàí òýð ¿å ñýòãýë ìèíü òýíýãýð áàéñàí ìºíãºí ¿å ÿàõ àðãàã¿é ìºí áàéëàà. Ãýâ÷ ãàëò òýðýãíýýñýý ãàðàõã¿é ãýýä ÿàõ áèëýý. Ñýëýíãý àéìãèéí òºâ Ñ¿õáààòàðò èðýýä ãàçàð øîðîîí äýýð íü õºë òàâèëàà. ªã뺺 ýðò àæèëäàà ÿâæ áàéõäàà áàÿðòàéãààð àìüñãàëñàí Ñ¿õáààòàðûí àãààð öýâýð öýíãýã, ÷èéãëýã þì øèã ñàíàãäñàí. Ýíý áîë 3 ñàðûí õîðüäûí, õàâðûí óðü îðñîí àãààð áàéëàà.  

Ñýëýíãèéí òºâ öýâýðõýí þì áèëýý. Ñ¿õáààòàðûí ÿã óðäóóð, òóí îéðõîí Îðõîí ãîë óðñäàã. Îðõîí ãîëûí öààãóóð ¿çýñãýëýíòýé ñàéõàí õºíäèé õàðàãääàã. Îðõîí ãîë, ýíý õºíäèé õî¸ð Ñ¿õáààòàðûã õàìãèéí èõ ÷èìäýã áàéõ. Ýíý ë õºíäèé Ñ¿õáààòàð äàõü õàìãààñ øèðòýõ äóðòàé ãàçàð ìààíü áàéñàí þì. Àæëûí ÷ºëºº ãàðìàãö ë ãàäàà ãàðààä õàâðûí ñàéõàí íàðíû ãýðýëä ýíý õºíäèéã øèðòýí çîãñäîã áàéëàà.  

Ñ¿õáààòàðò èð÷èõýýä Îðõîí ãîë äýýð î÷èëã¿é ÿàæ áóöàõ áèëýý. Õºëä¿¿ ÷ ãýñýí Îðõîí ãîë äýýð î÷èí, ìºñºí äýýð íü çîãñîæ ¿çëýý. Íàìàéã íýã ãàéõàøðóóëæ õàðàìñóóëñàí ç¿éë áîë ÿã Îðõîí ãîë ðóó áîõèð óñíû øóãàìíààñ óñ ãîîæèæ áàéñàí ÿâäàë áàéëàà. Áîõèð óñ àñãàõ ãàçàð ìóíäñàí þì øèã î÷èæ î÷èæ ãîë ðóóãàà àñãàäàã íü ÷ þó áèëýý.Õàðàìñàëòàé íü Ñýëýíãýä àæèëëàõ àõàðõàí õóãàöàà ìààíü äóóñ÷ áóöàõ áîëëîî. Îðõîí ãîëûã õºëä¿¿ áàéõàä áèø, ñàéõàí óñ íü äîëãèëîí óðñ÷, ¿çýñãýëýíò õºíäèé íü íîãîîð÷ áàéõàä áè òèéø äàõèí î÷èõ áîëîâ óó? 

ÄÎÐÍÎÃÎÂÜÄ 

ÑÀÉÍØÀÍÄÀÄ “ÌÎÍÃÎËÄ ÃÀÍÖÕÀÍ ÁÀÉÄÀÔ ǯÉË ÁÈÉ 

Äàðààãèéí ýýëæèíä àÿí çàìûí æîëîîãîî Äîðíîãîâüðóó çàëñàí þì. Äàõèàä ë ìîíãîëûí òºìºð çàìààð. Ýíý óäàà áàðàã ë í¿ä ñàëãàõã¿é øàõàì çàìàà õàðæ ÿâëàà. Àíõ óäàà ãîâü ðóó ÿâæ áàéãàà ìèíü ýíý ë äýý.“Îðîí äýýðýý ñóóæ þìóó õýâòýæ ë áàéõã¿é, áàðàã 10-ààä öàã öîíõíû äýðãýä çîãñîîä ýçã¿é òàë øèðòýæ ÿâäàã. Æààõàí þìòàé áàéõ” ãýæ õàðñàí õ¿í ìóó õýëñýí ÷ áàéæ ìàãàäã¿é. Ãýâ÷ áàéãàë äýëõèé ìààíü ¿íýõýýð ñàéõàí. Õàðàõ þìã¿é ìýò ãàçðààñ ÷ áàéãàëûí ñàéõíûã ìýäýð÷ áîëäîã áîëîâ óó.  

Çàìäàà áè õàíãàéí õýýð òàëûí õºðñ ÿàæ ãîâü öºëèéí õºðñººð îãöîì ñîëèãäîõûã õàðñàí. Õàðàìñàëòàé íü ãàçàð äýëõèé ìààíü ãàíòàé áàéëàà. ªíãºðºã÷ 6 ñàðä ë äàà. Àíõ óäàà òýìýýí òýðýã, áýë÷èæ áóé õýäýí òýìýýã õàðæ, ãàøóóâòàðõàí ãîâèéí óñààð ÷àíàñàí öàé óóæ ¿çëýý. Äîðíîâèéí Ñàéíøàíäàä èðñíèéõýý äàðàà ãàëò òýðýãíýýñ áóóãààä óäàà ÷ ¿ã¿é áàéòàë õàöàð õóóðàéøèæ õîðñîõûí çýðýãöýý àìàíä æèæèãõýí ÷óëóó øèã ç¿éë çàæëàãäàõààð íü ãàéõòàë ýëñýí øèðõýã áîëîëòîé áàéâ. Ãýâ÷ ìºäõºí äàñ÷ õàöàð õîðñîõîî áîëü÷èõñîí ë äîî. Ñàéíøàíäàä òîñ÷ àâñàí õ¿íýýñýý “Õàìãèéí ãîë ãàçàð íü õààíü áàéäàã âý? ªìíº íü çóðãàà àâàõóóë÷èõìààð ò¿¿õ äóðñãàëûí ÷óõàë õºøººã çààæ ºãººðýé” ãýòýë “Ìîíãîëä ãàíöõàí áàéäàã íýã ç¿éë ìàíàé Øàíäàä áèé äýý” ãýëýý. Ýíý þó áîëîõûã òàíä óäàõã¿é õýëíýý. 

Ñàéíøàíä õ¿ì¿¿ñèéí íýðëýäãýýð Àðøàíä, ªâºðøàíä ãýñýí õî¸ð õýñýãòýé. Äàâààíû õîéíî, òºìºð çàìûí äýðãýä Àð øàíä íü, äàâààíû ºâºðò ªâºð øàíä íü áàéäàã. Ìèíèé àæèëëàñàí ªâºð øàíäàä åð人 ë 3 çî÷èä áóóäàë áàéñàí áàéõ ø¿¿. Òýäíýýñ íýã íü ¿íýòýé áóóäàë áàéñàí áîëîõîîð äóðòàé ÷ äóðã¿é ÷ íºãºº õî¸ðûíõ íü àëü íýãýíä áàéðëàõ øààðäëàãàòàé áîëæ áèëýý. Ñàéíøàíäàä ãîâèéí õàëóóíûã, ñàéõíààð õýëáýë “Èõ ãîâèéí íàðíû èë÷èéã” áàãà ñàãà ìýäýðñýí äýý. Çóíû õàëóóíä ºäðèéí öàãààð äóðààð ãàäóóð ÿâàõàä õýö¿¿ áîëîõîîð Ñàéíøàíäûíõàí îðîéí ñýð¿¿ îðîõîîð ãýð ãýðýýñýý ãàð÷ íýã ãàçàð, íýã ç¿éëèéí äýðãýä îëíîîðîî öóãëàäàã. Ýíý áîë íºãºº “Ìîíãîëä ãàíöõàí áàéäàã” ç¿éë íü áóþó Ñàéíøàíäûí óñàí îðãèëóóð þì. ¯¿íèéã áè÷èã÷ áèå ÷ áóñäûí íýãýí àäèë á¿ðýíõèé áîëîõûí àëäàä Ñàéíøàíäûí öýöýðëýã äîòîð áàéäàã óñàí îðãèëóóðûí äýðãýä î÷îîä, öýâýð àãààð àìüñãàëàí ñóóæ, óñàí îðãèëóóðûã õàðàí ñýòãýëýý áàÿñãàäàã áàéëàà. ̺í Ñàéíøàíäûí òºâä áàéäàã áóçãàé ºíäºð, òîì áàãàíàòàé ãýðëýí ÷èìýãëýë õàðàíõóéí äóíä õîòûã ÷èìýõýýñ ãàäíà òººðñºí õ¿íä òóí òóñòàéã áèåýðýý ìýäýðñýí óäààòàé. 

Ñàéíøàíäàä î÷ñîí õ¿í á¿ð Îðîí íóòãèéí ìóçåé, Ãîâèéí íî¸í õóòàãò Äàíçàíðàâæààãèéí ìóçåé õî¸ðûã çàéëøã¿é ¿çýõ øààðäëàãàòàé áîëîâ óó. Äîðíîãîâèéí îðîí íóòãèéí ìóçåé íýëýýä òîì áºãººä áàÿëàã öóãëóóëãàòàé þì áèëýý. Ýíý ñàéõàí ìóçåéã åð人 500 òºãðºãººð ¿ç÷èõíý. Äàíçàíðàâæàà ãóàéí ìóçåä ë ìèíèé áèå àíõ ºâºã äýýäýñ ìààíü þó ýäýëæ õýðýãëýäýã áàéñíûã òàéëáàðëóóëàí ìýäýæ àâñàí ø¿¿. Ýíý ìóçåéä ñîíèí ñîíèí ¿çìýð áèé.Ñàéíøàíäûí ýëñýí äýýð ë àíõ ã¿ðâýë õàðæ, õ¿÷òýé ñàëõèíä ýëñýí øèðõýã í¿öãýí øèëáèéã ìèíü ÿàæ ºâòãºõèéã ìýäýð÷ áèëýý. Ñàéíøàíäûí çóí õàëóóí áàéñàí ÷, ãîë óñíààñ õîë ÷, õ¿÷òýé ñàëõèíä ýëñýí øèðõýã øèëáèéã ìèíü ºâäòºë öîõèñîí ÷, áàñ áàéðëàñàí áóóäëûí ìààíü ¿éë÷ëýã÷ òààðóóõàí ààøòàé áàéñàí ÷ ìèíèé õàéðòàé ýõ îðíû íýã õýñýã áîëñîí ýíý ãàçàð ñàéõàí äóðñàìæ ¿ëäýýñýí þì. Äàðàà èðýõäýý çóíû õàëóóíä áèø ººð óëèðàëä èðýõ þì ø¿¿ ãýæ áîäîîä ë áóöñàí äàà. 

ÀÐÕÀÍÃÀÉÄ 

“ÌÎÍÃÎË ÎÐÎÍ ÌÈÍÜ ÓÓÄÀÌ ÞÌÀÀ”Õýäõýí õîíîãèéí ºìíº, õàðèóã¿é åñ ýõëýõ ãýæ áàéõàä àðûí ñàéõàí õàíãàéã çîðèí õºäºë뺺. Õàìãèéí õîë çàìä ãàð÷ áàéãàà ìèíü ýíý ë äýý. Õî¸ð ñàð ãàðóé õîòûí õºë õºäºë㺺í, äóó ÷èìýý, óòàà óíèàð, çàéã¿é áàðèëãà áàéøèíãèéí äóíä áàéñàí õ¿íä Àðõàíãàé àéìãèéí òºâ îãò ººð, íýã ë ñàéõàí ñýòãýãäýë òºð¿¿ëëýý. Íàðíû 纺ëõºí òóÿà òóñààä, ºâºë ãýõýä òèéì ÷ õ¿éòýí áèø, àðèóí öýíãýã àãààð ìýäðýãäýýä ë...Õóó÷íààð Àðõàíãàé àéìãèéí Öýöýðëýã õîò, øèíý íýðýýðýý Ýðäýíýáóëãàí ñóìàíä î÷ñîí àíõíû ºä𺺠óã õîòûí ãîëîîð ¿ðãýëæëýõ ìîäîí äóíäóóð ÿâæ áàéõàä õàà ñàéã¿é íýëýýä äýýð ¿åèéí îðîñ ìàÿãèéí öîíõòîé, 1 äàâõàð áàéøèíãóóä õàðàãäàæ áàéñàí íü ñîíèí ñîäîí áàéëàà. Äýýð ¿åä Çàÿûí õ¿ðýý íýðòýé  áàéñàí Ýðäýíýáóëãàí ñóìûí õîéãóóð Áóëãàí óóë ä¿íõèéæ, Áóëãàí óóëûí õîðìîéä Çàÿûí ãýãýýíèé õèéäèéí ¿ëäýö õàðàãäàíà. ͺ㺺 “Òóíãàëàã Òàìèð” ðîìàíä ãàðäàã “Çàÿûí õ¿ðýý”, “Çàÿ ãýãýýíèé õèéä” ÷èíü Öýöýðëýã õîòîä áàéñàí þì áàéíà ø¿¿ äýý ãýäãèéã õýäèéãýýð è÷ãýâòýð ÷ ãýëýý ýíä èðýýä ë ìýäñýí ìèíü ¿íýí. Ýðäýíýáóëãàí ñóì óóë, òîëãîäîîð õ¿ðýýëýãäñýí öîìõîí ãàçàð áàéíà ëýý. Àéìãèéí òºâ ìîä èõòýé áîëîâ÷ õºðñ æààõàí ìóóòàé ñàíàãäñàí. Ãýð õîðîîëîëä íü ÿã àäèëõàí ºíãèéí äýýâýðòýé, èæèëõýí öàãààí áàéøèíãóóä æèãäðýí õàðàãäñàí íü áàñ ë ñîäîí õàðàãäñàí. 

Àéìãèéí òºâ áîëãîíä ë òóõàéí ãàçàð óäààí õóãàöààãààð ñóóðüøèí àìüäàð÷ áóé Àìåðèê, Êàíàä, Àíãëè… õ¿ì¿¿ñ áàéäàã. Óëààíáààòàðò 3 æèë, Àðõàíãàéí òºâä 10 æèë àìüäàð÷ áàéãàà Àíãëè ãýð á¿ë áîëîõ Ìàðê áîëîí Æèëë Íüþõýìèéíõýíòýé (Mark&Jill Newham) òàíèëöàõ çàâøààí îëäñîí þì. Òýä ìîíãîë õýëýýð ÿðüäàã, òýð á¿¿ õýë Àðõàíãàéí äýíæèéí õàøààíóóä äóíä, ýðãýí òîéðíûõîî áóñàä àéëûí àäèë ãàë ò¿ëäýã áàéøèíä ñóóäàã þì áèëýý. Ãýâ÷ àæèë÷, õè÷ýýíã¿é çàíãààðàà æèðèéí øàâàð áàéøèíãàà çàñ÷ ñàéæðóóëààä, òîõèëîã ñàéõàí àæ òºðäºã. Òýä õýäèéãýýð ìèíèé þó õèéäýã, þóí õ¿í áîëîõûã òºäèé ë ñàéí ìýäýõã¿é áîëîâ÷ Êðèñòìàñ áóþó Åñ¿ñ Õðèñòèéí ìýíäýëñýí áàÿðûí ºäºð áîëîõ 12 ñàðûí 25-íä ãýðòýý áàÿðûí çîîãîíä óðüæ, áóñàä Ìîíãîë íàéç íºõºä, äîòíû õ¿ì¿¿ñèéíõýý íýãýí àäèë ãàéõàìøèãòàé ýëýãñýã ñýòãýëýýð äàéëæ öàéëàí, õ¿í á¿ðò çîðèóëàí áýëòãýñýí áàÿðûí áýëãýý ºãºõ人 õ¿ðòýë íàìàéã îðõèîã¿é þì. “Àðõàíãàéä ÿäóó àìüäðàëòàé õ¿ì¿¿ñ îëîí áàéäàã. Áèä  òýäýíä áèçíåñ õèéõ àðãà óõààí çààæ, àìüäðàëä íü òóñ íýìýð áîëîõûã õè÷ýýäýã” ãýæ Æèëë õàòàãòàé ÿðüñàí.  

Äàøðàìä äóðäàõàä òà Àðõàíãàéí òºâä î÷âîë ýíý ñàéõàí ñýòãýëò ãýð á¿ëèéí ýðõýëäýã  “Øèíý ýõëýë” òºâ áóþó “Fairfield” òºâä î÷èí, Àíãëè ºã뺺íèé öàéòàé, ãÿë öàë ç¿éëã¿é ýíãèéí õýðíýý öààíàà ë í¿íæèãòýé çî÷èä áóóäàëä (guesthouse) íü áàéðëàõ áóþó  êàôåä íü îðîí õîîëëîæ, íàðèéí áîîâíû öåõýýð íü Àíãëè ìàÿãààð áýëòãýñýí àìòòàí õèéëãýæ áîëîõ þì.

ªâëèéí ºäºð áîãèíûã õýëýõ ¿¿, Ýðäýíýáóëãàíä àæèëëàõ õóãàöàà ìààíü í¿ä èðìýõèéí çóóð ë ºíãºð÷èõ øèã áîëîõîä õîðãîäîíãóé ñýòãýë ºâºðëºñººð õîòûã çîðèí çàìäàà ãàðëàà. Çàìûí òóðø óóäàì äýëãýð íóòãèéí ìèíü áàéãàëèéí ¿çýìæ òîäðîí õàðàãäàõàä “Ìîíãîë îðîí ìèíü óóäàì þìàà” ãýæ áè÷ñýí çîõèîë÷ Ä.Íàöàãäîðæ ãóàéí ¿ã ñàíààíä îðëîî . ªðãºí äýëãýð íóòãàà ÷èìýí äóðààðàà áýë÷èæ áóé àäóó, õîíü ÿìàà, ¿õýð ñ¿ðýã áàéãààä ë íýã äàéðàëäàí ñýòãýëä áàõäàë òºð¿¿ëæ áàéâ. ¯çýìæ òºãñ, òàéâàí àìãàëàí íóòàãòàà èäýýøèëæ áàéãàà àäóó, íèñ÷ áóé øóâóóã õàðààä ÿã ë ýäíèé íýã áîëîîä ýíä ¿ëä÷èõ þìñàí ãýæ áîäîãäñîí. Ãýâ÷ òýä ìèíèé ºíãºöõºí õàðæ áàéãàà øèã ä¿¿ðýí æàðãàëòàé áóñ, îð÷ëîíãèéí çîâëîíò àìüòäûí íýã ø¿¿ äýý.

/Ñîíèíä ãàðãàæ áàéñàí òýìäýãëýëýý òàâèëàà/